پس از گذشت دستکم ۳۸ روز از توقف مذاکرات میان افغانان، اعضای هیات مذاکره دو طرف روز (دوشنبه ۴ حوت) نشستی را برگزار کردند. فضای این نشست مثبت ارزیابی شده است و دو طرف بر تداوم نشست ها به توافق رسیدند.
گفته می شود که این نشست به معنای بازگشت طالبان به میز مذاکره است و یاهم امیدی برای از سرگیری مذاکرات میان افغانان دانسته می شود.
دور اول مذاکرات صلح در حالی به پایان رسید که هیات های مذاکره کننده اعلام کردند که دور دوم مذاکرات را به تاریخ ۱۶ جدی از سر می گیرند. اما با گذشت نزدیک به ۴۰ روز تنها چند دیدار محدود میان دو طرف برگزار شده است.
در یک ماه گذشته اعضای ارشد هیات مذاکره کننده طالبان سرگرم سفرهای منطقه ای بوده اند، ملا برادر به ایران و ازبیکستان سفر کرد و عباس استانکزی نیز به مسکو رفت. تحلیل گران سیاسی می گویند که طالبان پس از آن که دولت جو بایدن اعلام کرد که توافق نامه امریکا با طالبان را بررسی می کند اعضای این گروه را برای جلب پشتیبانی کشورهای منطقه به روسیه، ایران و ازبیکستان سفر کرده اند.
هر دو طرف با کاهش خشونتها میتوانند به مذاکرات معنادار برگردند. در وضعیتی که هر دو طرف برای جنگهای بیشتر صفآرایی میکنند، هر دو جانب سرگرم آمادگیها و مقدمات لازم برای مواجهه با شدتگرفتن جنگ است، سخن از مذاکرات بیمعنا است. مذاکرات صلح از آغاز تاکنون با خشونت عجین بوده و به همین دلیل هیچ دستآورد ملموسی که یک گام مثبت برای رسیدن به صلح معنا شود، نداشته است. نتیجهی ماهها مذاکرات پرهزینه حتا کاهش خشونت هم نبوده است. ادامه مذاکرات با همین رویکرد با سرنوشت محتوم به ناکامی مواجه است و پیامد جز جدل و بحث زیر نام مذاکرات ندارد.
البته بیشتر از هر طرف دیگر، مقصر این وضعیت آشفته طالباناند. این گروه با توجه به اینکه در طول شش ماه مذاکره، همواره رویکرد نظامی را بر رویکرد سیاسی ترجیح داده، اما بیشتر از هر جانب دیگر طلبکار بوده و سیمای حق به جانب به خو گرفته است. در حال که اگر طالبان اندکی دل بستگی خود را به خشونت کاهش میداد و به تعهدات خود در توافقنامه با امریکا عمل میکرد، امروز یقینا مذاکرات سرنوشتی بهتری میداشت و مسیر موفقیت آمیزی را طی کرده بود.
طرح پیششرطهای که مذاکرات را به بنبست میکشاند نیز نباید در همین ابتدا مطرح شود. دور دوم مذاکرات بینالافغانی به دلیلی به بنبست رفت که طالبان دستکم سه پیششرط بزرگ را پیش کشیدند؛ آزادی ۷۰۰ هزار زندانی این گروه، رفع کلیه تعزیرات بینالمللی و در این اواخر هم کنار رفتن رییسجمهورغنی از قدرت. در حال که خود این گروه به تعهدات شان اندک وقعی هم نگذاشتند، ارتباطاش را با القاعده حفظ کرده و خشونتها را افزایش داده اند و از طرف دیگر، مذاکرات بینالافغانی صلح هیچ پیشرفت نداشته است. اراینرو، موضع سخت و غیر قابل انعطاف و طرح چنین توقعات خلاف منطق و خرد سیاسی است وی میتواند بسیار تاثیر منفی از خود برجای بگذارد.
طالبان نیز با نشر یک توییت، از سرگیری مذاکرات صلح را تایید کردند. محمدنعیم، سخنگوی دفتر سیاسی این گروه در قطر گفت که این نشست در «فضای خوب» برگزار شده است.
هیأت مذاکرهکننده دولت در سومین نشست تقویت اجماع صلح، بر «دوام قاطعانه مذاکرات» تاکید کرد. محمدمعصوم استانکزی، رییس هیأت مذاکرهکننده دولت، روز سهشنبه، پنجم حوت، در این نشست مجازی گفت که مذاکرات باید به گونه «منطقی» و براساس «اولویتهای افغانها» به پیش برود. او افزود: «در جریان مذاکرات نشان دادیم که میتوانیم بر مشکلات فایق آییم و باید این روند را قاطعانه ادامه بدهیم.» به گفته آقای استانکزی، اعضای هیأت مذاکرهکننده دولت برای بحثهای اسلامی در مورد مسایل مربوط به آن همواره آمادهاند و اعضای زن در هیأت مذاکرهکننده نیز توانستهاند «ارتباطات موثر» را با زنان کشورهای اسلامی ایجاد کنند. این در حالی است که نمایندهگان کشورهای و سازمانهای بینالمللی در جریان این نشست بر ادامه مذاکرات و توقف خشونتها تاکید کردهاند.
افزایش خشونت ها
گفتنی است که از زمان شروع مذاکرات میان افغانان تلفات غیرنظامیان به گونه چشم گیر افزایش یافته است و گفته می شود که طالبان برای فشار وارد کردن بر دولت از تکتیک های جدید جنگی استفاده می کنند.
همزمان با از سرگیری مذاکرات صلح، دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان یا «یوناما» از افزایش خشونتها در جریان مذاکرات صلح خبر داده است. براساس یافتههای این نهاد، سه هزار و ۳۵ غیرنظامی در جریان سال گذشته میلادی کشته و پنج هزار و ۷۸۵ غیرنظامی دیگر زخمی شدهاند. یوناما گفته است که هرچند خشونتها در جریان سال ۲۰۲۰ در مقایسه با سال ۲۰۱۹ حدود ۱۵ درصد کاهش یافته، اما برخلاف آن، ربع چهارم سال گذشته میلادی (که مذاکرات بینالافغانی را در بر میگیرد) خلاف توقعات، برای غیرنظامیان در مقایسه با عین زمان در ۲۰۱۹ خونینتر بوده است. یوناما در این گزارش خود، از افغانستان به عنوان مرگبارترین مکان برای غیرنظامیان یاد کرده است.
یوناما گفته است که طالبان در ۴۵ درصد تلفات، نیروهای امنیتی در ۲۲ درصد، عناصر نامشخص مخالف دولت در نُه درصد، داعش در هشت درصد و نیروهای بینالمللی، گروههای طرفدار دولت و نیروهای نامشخص طرفدار دولت در یک درصد حملات نقش داشتهاند. براساس یافتههای یوناما، شمار کشتهگان از سوی طالبان ۱۱ درصد افزایش داشته است. افزون بر این، آمار تلفات ناشی از قتلهای هدفمند نیز در مقایسه با سال ۲۰۱۹ حدود ۴۵ درصد بیشتر شده است. در کنار این موارد، تلفات برخاسته از حملات هوایی نیروهای امنیتی ۱۲۵ درصد افزایش داشته است که در واقع بلندترین آمار از آغاز بررسیهای سالانه یوناما (۲۰۰۹) شمرده میشود. مبتنی بر این آمار، ارقام تلفات زنان در خشونتها نسبت به سال ۲۰۱۹ حدود ۱۳ درصد بیشتر شده است و در کنار تلفات کودکان، ۴۳ درصد مجموع تلفات غیرنظامیان را احتوا میکند.
طالبان اما این گزارش یوناما را «سلیقهای» خوانده و آن را «ناقص» عنوان کرده است. به گفته این گروه، نتایج این بررسی با طالبان شریک شده بود، اما «نگرانیها، معلومات دقیق و جزییات واقعی» این گروه «مراعات نشده است». شورای امنیت ملی نیز در واکنش به نشر این گزارش، گفت که در جمعآوری ارقام «دقت کامل» صورت گیرد. به گفته این شورا، طالبان مسوولیت بیشتر تلفات را عهدهدارند، زیرا زمینه فعالیت برای دیگر گروههای تروریستی را در کشور فراهم کردهاند.
این آمارها در حالی نشر میشود که در جریان پنج ماه از آغاز مذاکرات صلح، تنها نزدیک به ۵۰۰ غیرنظامی در نتیجه حملات هدفمند پایتخت کشته یا زخمی شدهاند. پیشتر حکومت جدید امریکا اعلام کرده بود که توافقنامه دوحه را ارزیابی میکند تا تعهد طالبان به کاهش خشونتها، قطع روابط با گروههای تروریسی و سهم معنادار این گروه در صلح مشخص شود. بدین ترتیب قرار است امریکا در مورد خروج نیروهایش از افغانستان نیز پس از بازنگری توافقنامه تصمیم بگیرد.
دور اول مذاکرات در حالی به پایان رسید که نتایج ملموسی به دست نیامد و دور دوم مذاکرات در حالی از سر گرفته شده که تعدادی از آگاهان می گویند که مذاکرات دوحه نتیجه ای در پی نخواهد داشت.
حال باید دیده شود که هیات های مذاکره کننده به چه نتیجه می رسند و این مذاکرات به کجا ختم می شود.
خبرگزاری بخدی
