پس از روی کار آمدن دولت جو بایدن در امریکا، وزیر خارجه جدید امریکا اعلام کرد که توافق نامه ایالات متحده و گروه طالبان را بازنگری می کند. آنتونی بلینکن، وزیر خارجه امریکا در تماس تلفنی با رییس جمهور غنی گفته بود که وزارت خارجه امریکا در حال بررسی توافق نامه این کشور با گروه طالبان را بررسی می کند تا ببیند که این گروه تا چه اندازه به تعهداتش پابند است.
در پی اعلام وزارت خارجه امریکا مبنی بر بازنگری این توافق نامه، سران سیاسی گروه طالبان سفرهای منطقه ای را به کشورهای مختلف آغاز کردند. ملابرادر رییس دفتر سیاسی طالبان در قطر به ایران رفت و عباس استانکزی رییس تیم مذاکره کننده طالبان با امریکا به روسیه رفته است.
بیشتر کارشناسان به این باورند که هدف طالبان از این سفرها، فرستادن پیام های روشن به امریکا است که اگر این کشور با گروه طالبان کنار نیاید، این گروه می تواند با کشورهایی که رقیب امریکا در منطقه مانند ایران و روسیه رابطه برقرار کند و همچنان نشان بدهد که این گروه به جز پاکستان حامیان دیگری نیز در منطقه دارد.
به گفته اغلب سیاسیون کشور می توان این سفر طالبان را یک مانور سیاسی تلقی کرد.
درحالی که از دوحه خبر می رسد که مذاکرات میان افغانان از چند روز به این طرف متوقف شده است و هیات مذاکره کننده دولت بارها اعلام کرده اند که جانب مقابل هیچ علاقه ای برای مذاکره نشان نمی دهد، آگاهان می گویند که گروه طالبان منتظر نتیجه بازنگری توافق نامه امریکا و طالبان استند و بعد از ان تصمیم می گیرند که به مذاکرات ادامه بدهند یا نه.
دولت ایران نیز با دعوت گروه طالبان به تهران به دولت جدید امریکا به گونهای غیر مستقیم پیام میدهد که این کشور آماده همکاری در پروسه صلح افغانستان و به تعقیب آن علاقهمند گفتوگوهای مستقیم با دولت تازه سرکار آمده امریکا در پرونده هستهای این کشور است.
آینده مذاکرات صلح افغانستان وابسته به تصمیم دولت تازه امریکا در افغانستان است. جو بایدن در زمان کمپاین انتخاباتیاش گفته بود که وی نیروهای امریکایی را از افغانستان بیرون میکند. اما یک واحد کوچک عملیاتی ضد تروریزم را در افغانستان حفظ خواهد کرد تا علیه پیکارجویان القاعده و داعش مبارزه کند. در صورتی که وی به این وعده انتخاباتیاش عمل کند ممکن است روند صلح و جنگ افغانستان مسیری کاملا متفاوتی طی کند.
بهنظر میرسد که سفرهای منطقهای گروه طالبان و رابطه دولت ایران با این گروه ادامه خواهد یافت. دولت ایران میخواهد در پهلوی داشتن رابطه با سایر اقوام و گروههای سیاسی و اجتماعی با گروه طالبان نیز رابطه خویش را حفظ کند. در صورتی که مذاکرات صلح افغانستان به پیروزی برسد و طالبان وارد ساختار قدرت شوند، و یاهم با شکست مذاکرات صلح، دولت ایران و طالبان در رابطه خواهند بود چون به یک دیگر نیاز دارند.
فراز و فرود ها
روابط ایران با گروه طالبان فراز و فرودهای زیادی داشته و این رابطه گاهی دوستانه بوده و گاهی نیز دو طرف تا سرحد تقابل رودررو پیش رفته اند.
زمانی که این گروه در جنوب افغانستان ظهور کرد، حکومت ایران نظر مناسب درباره این گروه نداشت و از مخالفان نظامی طالبان حمایت کرد.
همچنان این رابطه در سال ۱۳۷۷ و به دنبال کشته شدند دیپلمات های ایرانی در قنسولگری مزارشریف تیره تر شد.
عبدالحی مطمئن، سخنگوی ملامحمد عمر، در کتابش «ملاعمر، طالبان و افغانستان» مینویسد که کارمندان قونسلگری ایران در مزار شریف به گونهای مرموز به قتل رسیده بودند و ممکن است این افراد از سوی مخالفان طالبان به قتل رسیده باشند تا زمینه رویارویی ایران و طالبان را مهیا سازند. وی در ادامه مینویسد که ملا عمر هشدار داده بود در صورتی که عاملین این قضیه را پیدا کنند آنان را به دست خود به دار خواهد آویخت.
روابط ایران و گروه طالبان زمانی رو به بهبودی نهاد که در سال ۲۰۰۱ دولت امریکا بعد از حادثه یازدهم سپتامبر افغانستان را مورد حمله قرار داد و حکومت طالبان را سرنگون ساخت. دولت ایران به اساس فرمول «دشمن دشمن شما دوست شما است» با طالبان رابطه برقرار کرد.
همچنان جواد ظریف در مصاحبه با طلوع نیوز اعلام کرده که روابط کشورش با این گروه خوب است، به گفته آقای ظریف ایران به دلیل با طالبان رابطه دارد که این گروه در مرزهای ایران و افغانستان حضور پررنگ دارد.
سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان
از دید بیشتر کارشناسان سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان در ۳۵ سال گذشته همواره در حال نوسان و تغییر بوده است، این سیاست خارجی بعد از سقوط حکومت طالبان بر ۳ محور می چرخد ۱ دولت افغانستان، ۲ سران جهادی و جبهه شمال و ۳ گروه طالبان.
بعد از سال ۲۰۰۱ نشانههای علاقهمندی ایران به تعامل بینالمللی مؤثر در کنفرانس بن که در سال ۲۰۰۱ برگزار شد، آشکار گردید. در محدوده سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ دولت ایران مبلغ ۵۶۰ میلیون دالر به بازسازی افغانستان کمک کرد. اما فصل طلایی این روابط به زودی به اتمام رسید، چون رییسجمهور ایالات متحده امریکا ایران را محور شرارت نامید و این کشور را متهم به حمایت از شورشها در افغانستان و عراق کرد.
دولت ایران در پهلوی حمایت از دولت افغانستان رابطه خود را با سران جبهه متحد ملی نیز حفظ کرد و تلاش کرد تا نفوذ سیاسی و فرهنگی خود را در افغانستان گسترش دهد. دولت ایران با ظهور دوباره طالبان با این گروه رابطه برقرار کرد و خواست تا از طریق گروه طالبان نیروهای بینالمللی به رهبری امریکا را در افغانستان زمینگیر کند.
مقامات ایرانی همواره و به تکرار گفته است که آنان خواهان خروج نیروهای امریکا از افغانستان و منطقه هستند. اما از نظر ایرانیها خروج نیروهای خارجی از افغانستان باید مسئولانه باشد، یعنی این که نیروهای امریکایی نباید قبل از یک توافق سیاسی طالبان و دولت افغانستان این کشور را ترک کند، زیرا در آن صورت نظم در این کشور از میان میرود و انارشی در افغانستان حاکم میشود که این مسأله امنیت ملی ایران را به خطر میاندازد. در سالهای گذشته مقامات ایرانی بهشکل غیرمستقیم میگفتند که نیروهای امریکایی یک زمانی افغانستان را در اوج ناامنی و هرج و مرج به گونهای عمدی ترک خواهد گفت تا زمینه سرایت ناامنی از افغانستان به کشورهای منطقه از جمله ایران را فراهم سازد.
تامین آب شیرین
خشکسالی و تغییر اقلیم افغانستان و ایران را با چالش روبرو کرده است. ایران افغانستان را متهم می کند که آب کافی از رودخانه هیرمند به این کشور نمیدهد. افغانستان میگوید هیچ مانعی در برابر رسیدن آب به ایران ایجاد نکرده است.
خشکسالی و کمبود آب در ایران منجر به اعتراضات و ناآرامیها در آن کشور شده است. در ماههای اخیر بخشهایی از ایران با کمبود شدید آب مواجه شده و این موضوع سبب نا آرامی و تظاهراتهای پیهم در داخل آن کشور شده است.
بخشهای شرقی ایران که از آب افغانستان تغذیه میشود نیز با کمبود آب روبرو است و حکومت ایران بارها با ساختن بند آب توسط افغانستان بر رودخانه هیرمند مخالفت کرده و گفته است که افغانستان باید اجازه دهد تا آب کافی وارد ایران شود.
در سال ۲۰۱۷ حسن روحانی رئیس جمهور ایران گفت که کشورش نمیتواند در برابر ساخت بندهای آب در افغانستان خاموش بماند. آقای روحانی گفته بود که «نمیتوانیم در برابر آنچه محیط زیست ما را تخریب میکند، بیتفاوت باشیم.» در حال حاضر آب دریاهای هریرود و هلمند در خاک ایران سرازیر میشود و حکومت ایران از این آبها برای کشت و زراعت استفاده میکند.
همچنان مقام های محلی هرات و نیمروز چندین بار اعلام کرده اند که ایران به طالبان منابع و اسلحه می دهد تا از ساحت بندهای برق جلوگیری کنند و آب شیرین به اندازه کافی به این کشور برسد.
با گذشت چندین سال از آٰغاز به کار ساخت بندهای برق «سلما» و «کمال خان» به دلیل ناامنی کارساخت این بندها به پایان نرسیده است.
خبرگزاری بخدی
