سخنرانان محفل رونمایی کتاب “آثار باستانی جاغوری” نوشتهی حفیظ شریعتی (سحر) شاعر، پژوهشگر مطالعات فرهنگی و استاد دانشگاه با اشاره به نابودی آثار باستانی در کشور؛ به خصوص در ولسوالی جاغوری خواستار حفاظت از آثار تاریخی در کشور شدند.
این محفل روز پنجشنبه (۳۰ قوس) در دانشگاه غرجستان در کابل با حضور شماری از فرهنگیان، استادان دانشگاه و دانشجویان برگزار شد.
در این محفل آقای شریعتی (سحر)، نویسندۀ این کتاب، گفت: ” در جاغوری ولایت غزنی صدها مکان و آثار باستانی هستند که در معرض خطر نابودی جدیاند. نه مردم چندان ارزش این میراثهای کهن را میدانند و نه نهادهای دولتی و غیردولتی هستند که از آنها نگهداری کنند.”
به گفته آقای شریعتی، “باد و باران، دزدان و عتیقهفروشان شب و روز به تاراج این کهن میراث بشری مشغولند. غیرحرفهای، بدون دانش باستانشناسانه، غیرعلمی و غیرمسئولانه شبها کندهکاری میکنند و به یغما میبرند. عدهای ناسپاس نیز با آنان همکاری میکنند.”
در این نشست، محمدامین رشادت، معاون علمی دانشگاه غرجستان، گفت:” حفظ آثار باستانی، از دغدغههای جدی جهان امروز است و افغانستان و به ویژه هزارستان که سرشار از آثار باستانیاند، در این باره هیچ برنامۀ قابلتوجهی روی دست ندارد و بیشتر به خارجیان متکی است که بیایند و آثار باستانی آنان را حفظ کنند و اینگونه است که ما در حفظ آثار باستانی مان موفق نبودهایم.”
آقای رشادت در ادامه گفت: ” اما اینکه دکتر شریعتی در نبود دولت و نهادهای حمایتگر و از روی احساس مسئولیت شخصی و انسانی در پی حفظ آثار باستانی بر میآید، ستودنی است و باید این اقدام را به قدر نشست. مردم افغانستان و هزارهها باید خود دست به کار شوند و منتظر دولت، نهادها و خارجیان نمانند و تلاش کنند که از داشتههای فرهنگی و بشریشان محافظت کنند.”
در ادامه، عوضعلی سعادت، استاد دانشگاه و مشاور رئیس جمهور، ضمن نیک دانستن اقدام نگهداری آثار باستانی و مکتوب کردن آثار باستانی جاغوری که آن را ضرورت جدی دانست و خواست که این میراث مردمی و بشری حفظ شود.
او در ادامه، حفظ آثار باستانی را از آنجایی ضروری دانست که باعث اثبات هویت دارندگان آن میشود و میتواند بومی بودن صاحبان آن را اثبات کند.
آقای سعادت در ادامه افزود در این سالها داخلیها و خارجیان تلاش ورزیدهاند تا از تاریخ و گذشتۀ مردم افغانستان هویتهای دروغین بسازند که تلاشهایی مانند کتاب آثار باستانی جاغوری کمک میکنند که این دروغهای ساختی آشکار شوند.
به باور آقای سعادت، یکی از راههای اثبات هویت مردمی و تاریخی را شناخت دقیق آثار باستانی دانست که باید حفظ و شناخته شوند تا صاحبان اصلی آنها به هویت واقعی و بومی بودنشان دست یابند.
همچنان علیرضا روحانی، استاد دانشگاه و کمیشنر کمیسیون شکایات انتخاباتی سخنران دیگری بود که ضمن با ارزش خواندن کتاب آثار باستانی جاغوری گفت: ” کتاب آثار باستانی جاغوری ستودنی است؛ چون هم کار نو است، تکراری نیست و هم ما را با ریشههای مان آشنا میکند. مردمی که داشتههای فرهنگیشان را حفظ نتوانند، فردای تاریخ عریان متولد میشوند.”
در ادامه استاد حسین حیدر بیگی، نویسنده، پژوهشگر و داستاننویس که سخنران دیگر این نشست بود، گفت: ” آثار باستانی جاغوری از آنجا اهمیت پیدا میکند که بخش از مطالعات دایرةالمعارفی قوم هزاره و هزارستان است که بخش از آن را شریعتی نوشته است و باید در تمام هزارستان به اینگونه کار شود و نوشته شود و این پازل تکمیل گردد.”
در این محفل نویسنده کتاب در مورد اثرهای باستانی جاغوری گفت: ” غارشاه الیادتو، برج قلعۀ شار یا کوه دیدو که در میان الیادتو، باریک و شارزایده است، سلسله غارهای عهد بودایی چوپانقول شارزایده، غارهای باستانی بیدسای به ویژه چهلزینه، غارهای باستانی لالاخیل، حصار، بالخانهغار، جیره غار، سهپایه غار مهترخیل، مزار چوب بیبی، مزار آب چقچق در سلسله غارهای باستانی قول شاهمردان، گورستان تاریخی شارزایده، غارهای باستانی قلندری، غارهای لومان، تناغار، غارچاکه، غار سوخته، کوه اود یا سبدکو، قلعۀ رئیس، کهنهده، نوده، قلعۀ حاجی انور، قلعۀ جرنیل، قلعۀ نظامی ششبرجه، قلعۀ دهجتنی پاتو، کوه خاکریز یا شیخی بادآسیاب، شهرجرم در انگوری، قبرستان پامیخاگا در پیدگه، شامیها یا گورستان زرتشتیان در سنگسوراخ، خارتیزک و پاتو، گورستان بیگها، الغوها، سوزکوشه، کوشهها، مزار بیگها، سیاهده، تینهده غارسنگ و… از آثارهای مهم جاغوریاند که همه در شرف نابودی قرار دارند.”
به گفته شریعتی، باتوجه به اینکه ریاست اطلاعات و فرهنگ غزنی و وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان هیچ برنامهای برای ثبت، ضبط، نگهداری و بررسی آثار تاریخی جاغوری روی دست نداشتهاند و ندارند، نگارنده با عدهای از دوستان به ثبت و نگهداری آنها اقدام کرده، بدون هیچ چشمداشتی و حمایتی، امید دارد که از نابودی و به یغما رفتن آنها جلوگیری کرده باشد.
آقای شریعتی می گوید ایدۀ این طرح زمانی شکل گرفت که او از غارهای بیدسای، حصار، غارشاه، سرشار، غارهای چوپانقول شارزایده و خاکریز دیدن کرده و با آثارهای کهن هزار سالۀ تاریخی روبهرو شده که همه در حال نابودی بودند.
گفته شده در تهیه این کتاب خادمحسین بهنام، فارغ از رشته هنرهای زیبا دانشگاه کابل در شناسایی مکانتاریخی و تهیه عکس و فلم از این مکانها با نویسنده کتاب همکاری کرده است.
کتاب ” آثار باستانی جاغوری” در دو فصل تنظیم شده است که فصل اول را به شناسایی جغرافیای طبیعی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، تبارشناسی و قومنگاری جاغوری اختصاص یافته و فصل دوم به معرفی مکانهای باستانی و تاریخی جاغوری اختصاص یافته است.
گفتنی است که از این پژوهشگر و نویسندۀ فعال کشور تا کنون ۳۰ اثر دیگر نیز به چاپ رسیدهاند که بیشتر ادبیاتی و مطالعات فرهنگی و مردمنگاریاند.
خبرنگار: علی راشد ملکزاده
خبرگزاری بخدی
