رویداد حمله به کاروان موترهای دانشجویان مرکز آموزشی پولیس در کابل و ده ها حمله دیگر نشان می دهد که اداره امنیت ملی افغانستان به شدت از تجزيه و تحليل اطلاعات استخباراتی رنج می برد و نبود افراد مسلکی و تحصیلکرده در این حوزه باعث شده که جنگ روان از نظامیان و افراد ملکی در افغانستان بیشتر قربانی بگیرد.
من تلاش می کنم در این مقاله در باره اهمیت داده های استخباراتی و عدم موجودیت افراد متخصص و تحصیلکرده در این حوزه بپردازم.
وظیفه اصلی سازمان های استخباراتی تامین امنیت کشور خود است، در یک کلام کشور های که صحنه تاخت و تاز گروه های مسلح و تروریستی هستند، در نگاه گذرا نشان می دهد که از نبود این سازمان و یا هم از انسجام کاری منظم استخباراتی رنج می برند.
کشورهای بزرگ دنیا برای تامین امنیت شان نیاز به اطلاعات دقیق استخباراتی دارند که اغلب این اطلاعات از سوی سازمان های استخباراتی این کشورها جمع آوری و برای دفع حملات و یا هم اقدامات پیشگیرانه تحلیل و تجزیه می شود.
سازمان های استخباراتی وظایف مختلفی به عهده دارند که همه آنها در محور و حوزه اطلاعات می چرخند که بیشتر این اطلاعات و داده ها با بکارگیری عوامل انسانی گرد آوری می شود.
در کشور های جنگ زده مانند افغانستان، عراق، سوریه، پاکستان و سایر کشورهای که درگیر با گروه های تروریستی هستند، اصولا جمع آوری اطلاعات برای شناسایی “دشمن” انجام می شود و اخبار جمع آوری شده مربوط به دشمن به اطلاعات سری مرسوم است.
از آنجاییکه اطلاعات مفید و مطلوب، کلید پیشگیری حملات به کشورهای جنگ زده مانند افغانستان است، بحث اهمیت تحلیل داده های استخباراتی پیش میاید.
اهمیت سازمان های استخباراتی
از زمان های قدیم کشورهای جهان تلاش کرده اند به شکلی از اشکال روابط و نیات نظامی و سیاسی خود را مخفی نگهدارند و از سوی دیگر با استفاده از اطلاعات استخباراتی به گونه ای در کشورهای دشمن نفوذ و یا برنامه های خود را تطبیق کنند.
در حال حاضر در بسیاری از کشورها وجود سازمان های استخباراتی برای تصمیم گیری های دولت اجتناب ناپذیر است. البته این اطلاعات به گونه و نحوی از مجراهای دیگر مانند وزارت خانه ها و سفارتخانه ها در اختیار دولت ها قرار می گیرد با این تفاوت که سازمان های استخباراتی می توانند اطلاعات و اخبار بیشتر و موثق تر کسب کنند.
در یک کلام می توان به صراحت گفت که دنیای استخبارات دنیای تكنولوژی و پول است.
تخمین زده میشود فقط در ایالات متحده امریکا سالانه بیش از شش میلیارد دالر صرف مبارزه با جاسوسی اقتصادی میشود كه با احتساب هزینههای جاسوسی نظامی، این مبلغ در ایالات متحده به ۱۶ میلیارد دالر و در اروپا به پنج میلیارد دالر بالغ میشود.
رویهم رفته اطلاعات استخباراتی بدون تحلیل و تجزیه ارزش گذار به مرحله عملیاتی و یا هم سرمایه گذاری بیشتر را ندارد.
وظیفه تحلیلگر استخبارات چیست؟
قبل از همه باید گفت که تجزیه و تحلیل داده های استخبارات در سازمان های استخباراتی از ارزش خاصی برخوردار است و این ارزش گذاری جایگاه فعالیت تحلیلگران استخباراتی را در معرض توجه و تامل قرار داده است.
در نهادهای امنیتی، تحلیلگران استخبارات با استفاده از اطلاعات بدست آمده از تمام منابع استخباراتی که شامل منابع آزاد و مخفی می شود کار خود را تنظیم می کنند.
۱- منابع آزاد استخباراتی: در این بخش از رسانه های دیداری ،شنیداری، چاپی و انترنیتی، شبکه های اجتماعی در انترنت، جامعه مدنی و منابع انسانی برای دریافت معلومات و اطلاعات کار گرفته می شود.
۲ – منابع مخفی استخباراتی: در این بخش از منابع بشری و یا افراد تحت پوشش (جاسوسی _ ضد جاسوسی) ماهواره های جاسوسی، دوربین های مدار بسته، عکس، فلم و انترنت، کار گذاری برنامه های هوشمند کمپیوتری بخاطر ارسال اطلاعات و داشته های شخص مورد نظر و ابزار و وسایل خاص استخباراتی برای دسترسی به اطلاعات استفاده می شود.
با این اوصاف، نخستین وظیفه تحلیلگر استخبارات تعیین تغییرات در توانایی های دشمن، آسیب پذیری نظام، سنجش برنامه ریزی حملات تروریستی و احتمال استفاده از ابزار و شیوه های که در بالا ذکر شد از سوی دشمن می باشد.
همچنان تحلیلگر استخبارات وظیفه دارد بعنوان بخش هماهنگی در سازمان های امنیتی و دفاعی عمل کرده و اطلاعات بدست آمده از نهاد های مختلف امنیتی را تجزیه و تحلیل، پردازش و شرح دهد و نقاط استراتژیک و تاکتیکی آنرا مشخص کند.
در ضمن وظیفه تحلیلگر استخبارت صحت و سقم اطلاعات رسیده از تمام منابع امنیتی و استخباراتی می باشد، یعنی در جریان تجزیه و تحلیل میتواند صحت و رد اطلاعات رسیده را سنجیده و مشخص کند.
به طور نمونه:
اطلاعاتی در دست است که نشان می دهد دشمن قرار است تا چند روز آینده با استفاده از منابع داخلی و یا خارجی دست به حملات گسترده تروریستی در یکی از نقاط شهر کابل بزند، اما این خبر از چند منبع به مرکز استخبارات با تفاوت های بسیار رسیده است، سازمان استخبارات نمی تواند بخاطر احتمال یک حمله منافع ملی و امنیت عامه را در شهر بهم بزند و مردم را وحشت زده نمايد، باید یک نهادی این اطلاعات را تجزیه و تحلیل کرده و بعنوان یک فرد و یا نهاد هماهنگی امنیتی میان ارگان های امنیتی اقدام کند.
نتیجه بدست آمده از این روند و یا از این مجرا می تواند درصدی بالای از صحت و یا رد موضوع باشد و يا وسیله قانونی برای اقدام و یا عدم تحرک سازمان های امنیتی و استخباراتی حساب شود.
دوم اینکه سازمان های امنیتی و استخباراتی بخاطر پیش گیری از حملات احتمالی دشمن نیاز به اطلاعات دقیق از چندین منابع و تائید شده دارند، پس بخاطر جمع آوری اطلاعات، دسته بندی اطلاعات و هماهنگی میان نهاد های امنیتی و اطلاعاتی نهادی باشد تا این موارد را تجزیه و تحلیل کند.
بناً گفته می توانم که تحلیلگران استخبارات بخش اساسی و تعیین کننده در سازمان های جاسوسی جهان هستند.
توجه داشته باشیم در حملات یازده سپتامبر ۲۰۰۱ در امریکا، کاستی و عیب اساسی در تحلیل اطلاعات رسیده در مورد این حملات به نهاد ها و ارگان های مختلف نظامی و امنیتی امریکا بود.
پس از تحقیقات گسترده ثابت شد که بصورت گسترده اطلاعات در مورد احتمال حملات تروریستی در تمام نهاد های امنیتی امریکا وجود داشت و این اطلاعات به وضوح از حملات رهبری شده توسط سازمان های تروریستی تندرو حکایت داشت. ولی آنچه وجود نداشت هماهنگی استخبارات و اطلاعاتی میان نهادهای امنیتی ایالات متحده امریکا بود و هیچ تحلیلی از توانایی و آسیب پذیری نظام از نظر امنیتی وجود نداشت.
به يقين كامل گفته می توانم كه اطلاعات دقيق اما غير منظم در مورد حمله به كاروان افسران جوان در مسير ميدان وردك- كابل نزد تمامي ارگان های كشفی، امنيتی و استخباراتی وجود داشته اما نهادی برای جمع آوری، دسته بندی، تجزيه و تحليل اين اطلاعات با وجود نداشته و یا هم عملکرد این نهاد غیر تخصصی است.
به جرآت می توان گفت که اگر كدام بخشی در اداره امنیت ملی افغانستان به نام تحلیل و تجزیه داده های استخباراتی وجود داشته باشد در این صورت باید به توانايی مسلكی و عدم بروز بودن کارمندان این بخش به علم روز شک کرد.
رویداد حمله به کاروان موترهای دانشجویان مرکز آموزشی پولیس در کابل و ده ها حمله دیگر نشان می دهد که اطلاعات استخباراتی به درستی و مطابق علم امروزی تحلیل و تجزیه نمی شود تا بتواند درجه تهديد و توانايی دشمن و آسيب پذيری نظامیان و افراد غیرنظامی را تعیین کند.
عدم موجوديت و يا كارايی چنين اداره و بخشی در سازمان استخبارات کشور سبب کشته شدن و زخمی شدن نظامیان و افراد ملکی در افغانستان می شود.
