گورستان های آرام در دل یک تپه در دامنه کوه آسمایی کابل، جاییکه کسانی را در دل خود جا داده است که روزگاری نام و آوازه اش از شرق تا غرب را در نوردیده بودند، اما حالا به جز صدای پرندگان عبوری و صدای ریکشاهای محل چیزی دیگری به گوش نمی رسد.
تپه شهدای صالحین، نام آشنا اما آشنا تر از آن نام صاحبان گورستان های آن از میر غبارمحمد غبار گرفته تا دکتر عبدالرحمان محمودی، کسانیکه مبارزه آنها تاریخ افغانستان را به گونه ای دیگری شکل داد.
روز سوم عید برخی از چهره های فرهنگی، مانند، محب الله بارش، امین فرهنگ، عباس نویان عضو پییشین مجلس نمایندگان، برخی نویسندگان و تعداد جوانان بر سر مقبره نویسندگان، شاعران و اهل فرهنگ پیشین کشور رفتند.
محب الله بارش می گوید که حدود یازده سال قبل برخی از فرهنگیان با محوریت سید عسکر موسوی، تصمیم گرفتند تا روز سوم عید را به زیارت قبور فرهنگیان نام آور و صاحب اثر بروند، همه ساله شماری با تجمعی هر چند کوچک اما گرم بر سر گورستان های این شخصیت ها سخنرانی می کنند.
آقای بارش امروز در بر سر مقبره غلام محمد غبار، تاریخ نویس شهیر کشور، داکتر عبدالرحمان محمودی و علامه سید اسماعیل بلخی صحبت کرد.
زندان و استبداد
براساس گفته های بارش، بیشتر نویسندگان و شاعران افغانستان دوران سخت و طاقت فرسای رژیم های استبدادی گذشته را پشت سر گذاشته اند، به گفته او، این فرهنگیان سال ها در زندان بودند اما مسیر تاریخ فرهنگی و سیاسی افغانستان را براساس اندیشه های شان توانستند، تغییر دهند.
مثلا میر غلام غبار کسی که توانست هشتاد درصد از حوداث تاریخی حقیقی افغانستان را در دو جلد بنویسد و یا هم داکتر محمودی که جان و مال خود را در راه مبارزه سیاسی روشنفکری فدا کرد و یک عمر در زندان بود و بلاخره بر اثر شکنجه های جسمی و روحی درگذشت.
او در دهه سی شمسی، نشریهای به نام “نداء خلق” را منتشر کرد که در کنار جریده “وطن” میرغلام محمد غبار، برای نخستین بار با دفاع از مقولههای دموکراسی، عدالت، آزادی بیان و حقوق بشربا رژیم مستبد شاهی رزمید.
به گفته محب الله بارش، حتی اعضای خانواده آنها اجازه رفتن به مکتب و آموزش را نداشتند. روی هم رفته شکل گیری نظام های سیاسی گذشته افغانستان براساس دموکراسی و ایجاد پارلمان در افغانستان برخاسته از تلاش های این فرهنگیان بوده است.
چه ابتلا است که در هر بلاد مینگرم – نزاع مذهب و جنگ نژاد مینگرم
به نام صلح به اسباب جنگ میکوشند – ز بهر تفرقه در اتحاد مینگرم
این شعر را سالیان دور علامه سید اسماعیل بلخی سروده بود و امروز جمعی از فرهنگیان او را شخصیت نستوه و مبارز راه آزادی یاد کردند.
آرامگاه این مرد بزرگ در پشت دانشگاه استاد ربانی در غرب کابل موقعیت دارد، محب الله بارش می گوید که تمامی دستگاه حکومتی آنزمان قدرت رزمیدن در برابر این مرد بزرگ را نداشت و برای خاموش شدنش او را در مخوف ترین زندان کابل محبوس کرده بودند.
اما در کنار شخصیت های پیشین فرهنگی، تاریخ در برابر عملکرد پادشاهان و حاکمانی که به گونه ای در سرکوب آنها نقش داشتند، به قضاوت نشسته است.
مبارزان سیاست و فرهنگ
محب الله بارش می گوید برخی از نوشته ها و اثرهای ناب نویسندگان و شاعران پیشین کشور که همه آنها مبارز بودند، ناپدید هستند و به گفته او هنوز آن اثرها در اختیار مردم قرار نگرفته است.
او می گوید که این اثرها و برخی کتاب های که از نویسندگان و شاعران به جا مانده از دو طیف نویسندگان هستند، یکی کسانیکه توام با کار فرهنگی با نوک قلم هم مبارزه می کردند مانند سید اسماعیل بلخی قاری عبدالله و استاد بیتاب و طیف دوم، کسانی بودند مانند استاد خلیل الله خلیلی، غلام محی الدین انیس، ولی محمد خان دروازی که از راه قلم و سیاست بر جامعه تاثیر گذار بودند.
امروز
بیشتر چهره های فرهنگی که امروز صحبت کردند، وزارت اطلاعات و فرهنگ را به کم کاری، سو مدیریت و بی تفاوتی در برابر داشته های فرهنگی و نویسندگان متهم کردند.
آنها می گویند که فرهنگیان باید در برابر بی عدالتی ها و آنچه بر جامعه می گذرد، مبارزه کنند.
از سید عسکر موسوی، سید ابوطالب مظفری، قمبر علی تابش، آقای کاظمی و برخی از چهره های دیگر به عنوان کسانی نام برده شد که در دیار هجرت می توانند کاری بکنند و کارهای نیز برای فرهنگ افغانستان انجام داده اند.
محب الله بارش، از نویسندگان مشهور افغانستان است که عضو کادر علمی دانشگاه کابل بود، یکی از اثرهای انتقادی او، باعث شد تا آقای بارش از دانشگاه کابل اخراج شود.
برات علی تاج
امروزه اتفاق جالب و تازه ای که رخ داد پیدا شدن مقبره برات علی تاج بود، جمعی از فرهنگیان پس از شهدای صالحین و مقبره آقای سید اسماعیل بلخی رفتند به زیارتگاه سخی در غرب کابل، برای دیدن مقبره برات تاج.
امین فرهنگ، از نویسندگان صاحب نام کشور پیدا شدن مقبره این شخصیت تاریخی افغانستان را غنیمت بزرگ برای جامعه فرهنگی کشور خواند.
آقای فرهنگ گفت در سال ۲۹۳ برات علی تاج براساس شایستگی و لیاقت که داشت برای تحصیلات عالی از جانب حکومت آنزمان به قسطنطنیه فرستاده شد.
او در آنجا تحصیلات عالی خود را در رشته اقتصاد و در بخش مالیه به پایان رسانید و دوباره به وطن بازگشت و در دستگاه دولتی به کار گماشته شد.
به گفته آقای فرهنگ، برات علی تاج در زمان عبدالرحمان، در راستای ترویج ازادی بیان، آزادی زنان و حاکمیت قانون بدون تبعیض شب و روز مبارزه کرد.
فرهنگ می گوید، تاج در جریده وطن مقاله می نوشت.
او یکی از محدود افراد در برهه تاریک تاریخ افغانستان بود که خواهان برابری عدالت اجتماعی براساس سرمایه بود، و به گفته امین فرهنگ این نویسنده به شدت تلاش می کرد تا عدالت و برابری بین سرمایه داران و فقرا را تنظیم کند.
