اختلاف بر سر اعلام عید و ختم ماه رمضان، هر سال در افغانستان وجود دارد، اما امسال برخی ها به گونه علنی انتقاد کردند و گفتند که دولت تکلیف مردم را مشخص کند.
امسال دادگاه عالی کشور روز جمعه را اول ماه شوال و عید اعلام کرد، اما خیلی ها گفتند که این روز اخر ماه رمضان است و روزه داشتند.
کسانیکه برخلاف دولت روز شنبه عید گرفتند، می گویند که نمی شود هلال ماه را در افغانستان به چشم عربستان دید، انها به این باورند که حلول ماه شوال با توجه به موقعیت جفرافیایی هر کشور متغییر است و این موضوع در خاورمیانه و کشورهای نزدیک هم صدق می کند.
منجمان هم با این گروه مردم هم نظر هستند و می گویند که رویت هلال ماه و اثبات آن با چشم مسلح و یا غیر مسلح، بستگی به افق مناطق جغرافیایی دارد.
حال اختلافات بر سر رویت هلال ماه در افغانستان ناشی از هر عاملی باشد، خیلی ها می گویند که تکلیف مردم چیست، جمعی از مردم عید دارد و گروهی دیگر روزه.
تکلیف فردی
سعادت غزنوی، مشاور امور دینی معاون دوم ریاست جمهوری و از علمای دینی کشور می گوید که در چنین شرایطی، فرد به تکلیف اش انطوریکه گفته شده عمل کند.
آقای غزنوی گفته است: “موضوع رویت هلال از وظایف شخصی هر مکلف است و نیاز به فتوا ندارد هر کی ماه را دید موظف به افطار است نه انکه منتظر بماند که فلان مفتی چه می گوید.”
او ضمن انتقاد از عملکرد دادگاه عالی کشور در مورد اعلام عید در صفحه فیس بوک خود نوشته است: “متاسفانه در افغانستان روحیه و رسم مبنی بر عدم جستجوی هلال است ،هم از مقامات قضایی گرفته تا احاد مردم منتظر می مانند که سعودی و ایران کی اعلام عید می کنند.”
غزنوی نوشته است: “از احادیث نبوی منجمله (صم للروئیه و افطر للروئیه) واضح است که رویت هلال از وظایف هر مکلف به احکام اسلامی است وهر گز نگفته که ملت افغانستان وعلمای ان در قسمت رویت هلال تکلیفش ساقط است وهر انچه که مفتی کشور های دیگه دستور داد شما همان را انجام دهید.”
مخالفان و موافقان
امسال نیز مانند سال های گذشته هزاران نفر در کابل و دیگر ولایات هر چند عید نداشتند اما روزه هم نگرفتند، برخی ها می گویند که نباید از دستور دادگاه عالی سرپیچی شود.
این دسته از منتقدان می گویند که افغانستان یک کشور اسلامی است و اتباع ان در موارد اختلافی مانند عید رمضان، باید از دادگاه کشور تبعیت کنند.
شماری از علما به جواب این منتقدان می گویند که بحث اصلی مخالفت با حکم دادگاه عالی افغانستان نیست بلکه به گفته انها افغانستان نباید از دادگاه عالی عربستان سعودی پیروی کند، این تکلیف نخست باید در این سرزمین مشخص شود و اگر امکاناتش نبود باید به مراجع عالی دینی مانند الازهر مراجعه شود.
این دسته از علما به این باورند که دادگاه عالی عربستان از سوی مفتیانی اداره می شود که غیر عرب را رافضی می دانند و در این صورت تبعیت از دستور این داگاه برای انها حکم شرعی ندارد.
نماز سیاسی غیرعبادی؟
مکمن افغانستان از نادر کشورهای باشد که خیلی ها در این کشور در یک عید دو نماز عید به جا می آورند.
محمد سرور دانش، معاون رییس جمهوری و محمد محقق، معاون ریاست اجرایی در روز جمعه در نماز عید که در ارگ برگزار شده بود، شرکت کردند.
این دو مقام روز شنبه در نماز عید که در غرب کابل برگزار شد، نیز حضور داشتند و نماز عید را ادا کردند.
فلسفه و فضایل نمازعید، سیاسی و عبادی است، رهبران کشورهای اسلامی پس از ادای نماز عید، خطبه های سیاسی می خوانند و درمورد رویداد های سیاسی کشور و جهان صحبت می کنند.
روزه داشتن در نماز عید و یا ایام این مناسبت حرام دانسته شده است، همانطور که آقای غزنوی می گوید: “با زبان روزه اقامه نماز چه میتانه باشد؟ کسیکه روزه دارد وعید نکرده چطور نیت کند؟ اگر نماز عید است که عید نکرده و اگر غیر عید است که نمیشه چون نماز عید به یک سبک خاص اقامه میشه.”
او در بخشی از نوشته خود گفته: “نمازعید روزه دار اصلا نماز نیست و این بالا و پائین کردن ها را نمیدانم چه نام بمانم؟ خوب می شود گفت نماز سیاسی غیرعبادی که اصلا در دین مبین اسلام وجود ندارد.”
ایران یا عربستان
هم شیعیان و هم اهل سنت اثبات شروع ماه قمری جدید را رویت هلال ماه میدانند و این نکتهای پذیرفته شده در اغلب کشورهای اسلامی است که بر احادیث معتبر مورد توافق هر دو مذهب استوار است.
ولی اختلاف عمده در افغانستان چگونگی رویت هلال و اثبات آن طوری که به چشم مسلح و یا غیر مسلح از این کشور دیده شود، است.
از چند دهه بدین سو، علاوه برشرع، مسایل سیاسی و رهبری معنوی جهان اسلام هم اهمیت پیدا کرده، بخصوص در مسئلهای شروع و پایان ماه رمضان که از مهمترین اوقات مسلمانان جهان است.
برای مثال حدود ۳۰ کشور مسلمان اهل تسنن عربستان را “امالقراء” جهان اسلام میدانند و برطبق تقویم آن فرایض دینی را به جا میآورند. آنها معتقدند که رویت هلال ماه در عربستان برای شروع و پایان رمضان برای دیگر کشورها حجت است حتی اگر در کشور خود آن را رویت نکنند.
حتی در ایران تا پیش از انقلاب مشکلی در زمینه اعلام زمان شروع و پایان ماههای قمری وجود نداشت و مردم برای ماههای معمولی به تقویم رسمی این کشور استناد میکردند، اما پس از انقلاب، نیاز به هماهنگ شدن شرع و سیاست و همچنین تمرکز مرجعیت موجب شد که مشکلاتی در زمینه اعلام اوقات شرعی بوجود بیاید.
این مشکل با شروع رهبری آیت الله علی خامنهای وجود خارجی پیدا کرد و موجب سردرگمی ایرانیان و برخی از شیعیان دیگر در کشورهای مختلف شد.
شماری از کارشناسان به این باورند که مسئله شروع و پایان ماه رمضان، بیشتر از آنچه مسئلهای علمی یا فقهی در دیدن هلال ماه باشد، مسئلهای سیاسی است.
ولی سعادت غزنوی می گوید: “تا زمانکه رویت هلال برایم ثابت نشده باشد روزه دارم واگر اطمینان پیدا کردم ولو از هر جا و کشوری باشد، برایم ایران وغیر ایران مطرح نیست فقط اطمینان مهم است که رویت هلال شده افطار خواهم کرد در هر وقت از روز باشد و نیاز به مراجعه به نظر هیچ مرجع تقلید نخواهم داشت.”
علی جان از کاربران فیس بوک نوشته است: “مهم دیدن هلال ماه است. اگر ماه در افغانستان دیده شده بدون اینکه ایرانی یا غیر ایرانی عید کند عید است اگر دو سه نفر از برادران مسلمان در افغانستان هلال ماه را دیده باشند و ثابت شود پس عید است و در اینصورت روزه گرفتن حرام است.”
راه حل
اغلب کشورهای اسلامی مانند ایران و پاکستان دو کشور همسایه افغانستان، شوراهای مخصوص رویت هلال ماه دارند و براساس افق این کشورها عید را اعلام می کنند.
در افغانستان با توجه به اینکه گام های ابتدایی و مهم از سوی برخی افراد مانند محمد یونس بخشی، رییس انجمن نجوم افغانستان برای این علم برداشته شده اما دولت فاقد هر گونه بودجه و حتی برنامه ای در این بخش است.
در حالیکه دادگاه عالی، وزارت های حج و اوقاف، عدلیه و شوراهای علما مسئول رسیدگی به امورات دینی مردم هستند، اما تا هنوز گام نخست برای حل این معضل در افغانستان برداشته نشده است.
کارشناسان امور دینی می گویند برای جلوگیری از تشدید قطب بندی ها و درگیری های سیاسی و هم اینکه دولت به مسایل شرعی مردم رسیدگی کند، باید شورای رویت هلال تشکیل دهد.
این شوراها می توانند فعالیت های منظم رصدگر هلال ماه را زیر نظر دادگاه عالی یا مرجع با صلاحیت دیگر انجام دهند.
