شهروندان افغانستان چه زمانی صاحب شناسنامه های الکترونیکی خواهند شد؟ گفتگو با زمری باهر

یکی از جنجال های اخیر در کشور، روند توزیع شناسنامه های الکترونیکی و چگونگی اطلاعات این شناسنامه های بوده است.
توزیع این شناسنامه ها در کارنامه سه سال قبل دولت قرار داشت اما تا هنوز برنامه عملی نشده است.
در مجلس نمایندگان مدتی بحث بر سوم ذکر کردن و یا ذکر نکردن نام اقوام در شناسنامه های الکترونیکی جنجال ایجاد و این بحث های فضایی سیاسی کشور را نیز مدتی به خود مشغول کرد.
اینکه چه زمانی روند توزیع تذکره های الکترونیکی کی شروع می شود؟ بلاخره نام قوم در این شناسنامه ها ذکر می شود یا نه؟ و اینکه چه چالش های بر سر راه توزیع این شناسنامه های وجود دارد، احمد ظاهر قادری خبرنگار خبرگزاری بخدی با زمری باهر، رییس اداره ثبت نام توزیع شناسنامه های الکترونیکی مصاحبه کرده و نخست از او در مورد پیشرفت کارها در مورد این شناسنامه های پرسیده است.

باهر: با عرض سلام و تشکری از خبرگزاری بخدی که زمینه گفتگو در مورد شناسنامه های الکترونیکی را فراهم کرده است.
باید بگویم که اداره توزیع تذکره های الکترونیکی در ۱۲ دلو سال ۱۳۹۰ طبق مصوبه شورای وزیران در چوکات معینت اداری وزارت امور داخله ایجاد شد.
از آغاز کار چون این یک اداره جدید بود، نخست باید سیستم تشکیلاتی، اداری و فنی خود را ایجاد می کرد، باید یادآوری کنم که تذکره الکترونیکی یکی از فنآوری های مدرن امروزی است پس نیاز به فعالیت های گسترده داشت، خوشبختانه از آغاز تا کنون کار به خوبی پیش می رود و تکمیل شده است و اکنون آمادگی های لازم را برای توزیع تذکره های الکترونیکی را داریم.
جناب باهر اگر روند توزیع شروع شود، ظرفیت توزیع چه مقدار تذکره در روز وجود دارد؟
باهر: برای فعلا ظرفیت توزیع کمتر از چهار هزار تذکره در روز را داریم و در صورتی که تقاضا بیشتر باشد و یا ظرفیت بلند برده شود، این رقم تا پنج هزار افزایش خواهد یافت، اما در حال حاضر آمادگی این را داریم که توزیع تذکره الکترونیکی را به گونه عملی آغاز کنیم.
خوب می توانید در این مورد بکویید که دقیقا به کدام تاریخ توزیع این تذکره ها شروع خواهد شد؟
باهر: توزیع تذکره های لکترونیکی باید چندین ماه قبل آغاز می شد، اما عدم تصویب و توشیح قانون ثبت احوال نفوس این کار را به تاخیر انداخت. چون توزیع تذکره الکترونیکی بر اساس قانون ثبت احوال نفوس انجام می شود.
پس از این که قانون ثبت احوال نفوس از سوی شورای ملی تصویب شد و برای توشیح نزد حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین رفت اما متاسفانه که توشیح نشد.
بر اساس پروسیجر اداری پس از گذشت ۱۵ روز این قانون می بایست نافذ می شد اما طبق یک طرز العمل، قانون وقتی نافذ و قابل اجرا می شود که در جریده رسمی دولت نشر شود که تا کنون قانون ثبت احوال نفوس در جریده رسمی نشر نشده است و ما امیدوارم هستیم که محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری کشور به زودی این قانون را توشیح کند و در عین زمان طی فرمانی اجازه توزیع تذکره های الکترونیکی را به اداره ما بدهد.
چند روز پیش، آقای عبدالعلی محمدی، مشاور حقوقی ریس جمهور غنی در نشستی مشترک با اعضای جامعه گفت که آمادگی های صد در صدی برای توزیع تذکره الکترونیکی روی دست گرفته شده و نیز قانون ثبت احوال نفوس نیز به زودی توشیح خواهد شد در این مورد به شما اطلاع داده شده است؟
باهر: امیدواری ما نیز همین است که قانون ثبت احوال نفوس به زودی توشیح شود اما تا کنون هیچ اطلاعی به ما نرسیده که چه زمانی روند توزیع تذکره الکترونیکی را آغاز کنیم.

پیشتر شبکه جامعه مدنی از حکومت خواستند که در کمیسیون های انتخاباتی اصلاحات به وجود آید و در انتخابات پارلمانی نیز از تذکره الکترونیکی استفاده شود و از همین رو آنها خواهان تاخیر در برگزاری انتخابات پارلمانی سال آینده شدند، محمدی از جانب اداره شما گفته است که دولت ظرفیت این را دارد که روزانه تا ۵۰ هزار تذکره را توزیع کند که به این حساب تمامی اتباع افغانستان در ۱۸ ماه صاحب تذکره الکترونیکی خواهند شد؟
باهر: اداره توزیع تذکره های الکترونیکی هرگز این را نگفته که روزانه ۵۰ هزار تذکره توزیع می کند، دسترسی به توزیع این رقم بعید است و توقع مردم افغانستان را خیلی بلند می برد که امکان ندارد.
اگر در آینده ظرفیت بلند رود نیز این رقم امکان پذیر نیست، با توجه به طی مراحل اسناد و ظرفیت اداره زمانی که روند توزیع آغاز شود روزانه از ۴ تا ۵ هزار تذکره توزیع می شود.
و این موضوع را نیز باید خاطر نشان کنم که انتخابات پارلمانی باید بر بنیاد قانون اساسی کشور برگزار شود، اداره توزیع تذکره الکترونیکی قادر نیست تا این روند را سراسری سازد و تمام اتباع افغانستان را زمان فرارسیدن انتخابات پارلمانی صاحب تذکره جدید کند. کار ما چندین سال را در بر می گیرد.
اقای باهر، موضوع مهم این است که پروسه شفافیت در شمارش نفوس، انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی را منوط کرده اند به داشتن تذکره های الکترونیکی؟
باهر: ما یک سلسله چالش های را در سطح افغانستان داریم، ما روند توزیع تذکره های الکترونیکی را آغاز کرده می توانیم اما این روند فهرستی از پروسه های دیگر از قبیل انتخابات و شمارش نفوس را دارد، طبعا وقتی که تذکره الکترونیکی توزیع شود یک شفافیت کامل در شمارش نفوس بوجود می آید، تا حال چیستی و چگونگی توزیع این تذکره ها به مردم افغانستان واضح نشده است و لازم میدانم که گام به گام تمام معلومات از راه های مختلف به گوش مردم برسد.
در همین حال باید ظرفیت که اداره توزیع تذکره های الکترونیکی دارد را نیز در نظر بگیریم، اگر انتظار این باشد که به زودی تمام مردم افغانستان صاحب تذکره جدید شوند این ناممکن است.
جناب باهر، شما گفتید که قانون ثبت احوال و نفوس توشیح نشده، فکر می کنید که چالش عمده برسر راه توزیع تذکره های الکترونیکی همین یک چالش است و آیا شما این موضوع را با رییس جمهوری شریک نکردید؟
باهر: آقای همایون محتاط، رئیس عمومی توزیع تذکره الکترونیکی به نمایندگی از اداره با مسئولان ذیربط از وزارت امور داخله و مسئولان وزارت مخابرات و تکنالوژی با رئیس جمهور محمد اشرف غنی صحبت کردند و مشکلات را با ایشان در میان گذاشتند. تاخیر در آغاز روند توزیع تذکره به اداره ما بر نمی گردد زیرا عدم توشیح قانون ثبت احوال نفوس روند را بطی کرده و اکنون نیز منتظر هدایت آغاز توزیع هستیم.
چالش های که روند توزیع تذکره را متوقف سازد وجود ندارد اما مشکلات جغرافیایی و امنیتی در کشور وجود دارد که روند را متاثر می سازد و ولسوالی های است که مخالفان مسلح دولت در آن حضور دارند و نیز چالش عمده دیگر این است که از مجموع نفوس کشور ۱۴ میلیون نفر تذکره کاغذی دارد و کمتر از ۲۰ میلیون تن دیگر هیچ تذکره ندارند که تثبیت هویت این بیست میلیون افراد چالش بزرگ است.
اقای باهر، اما خیلی از آگاهان نگران این موضوع هستند که ممکن شناسنامه های الکترونیکی در اختیار افرادی قرار بگیرد که تابعیت افغانستان را ندارد و یا از پاکستان و یا کشورهای دیگر برای انجام ماموریت های تخریبی وارد کشور شده باشند؟
باهر: یکی از کارشیوه اساسی ما این است که چگونه از این معضل که شما به آن اشاره کردید، جلوگیری کنیم که تذکره به دست افراد غیر افغان نیافتد، ما در روند کاری خود تثبیت هویت داریم که این موضوع مهم مربوط اداره ثبت احوال نفوس می شود.
کارشیوه دوم این است که ما هر فامیل را با رییس آن فامیل به مرکز توزیع تذکره می خواهیم که پس از تثبیت هویت انها تذکره های شان را دریافت می کنند و این نیز جلوگیری می کند که تذکره در اختیار اتباع غیر افغان قرار نگیرد.
البته باید خاطر نشان کنم که کارشیوه های دیگر به کار گرفته می شود. همچنان به افراد مجرد در موارد خاص تذکره داده می شود که این در قانون ثبت احوال نفوس واضح شده است اما در کل اتباع افغانستان به شکل فامیلی تذکره های شان را دریافت می کنند.
هر فامیل در یک روز نمی توانند صاحب تذکره شوند زیرا باید تمام مراحل را طی کنند و هر عضو فامیل مکلف است در مرکز توزیع تذکره برای دادن معلومات، عکس و نشان انگشت حاضر شوند.
به افراد مجرد اشاره کردید، شرایط این افراد چگونه است؟
باهر: در قدم نخست به فامیل ها تذکره داده می شود و برای افراد مجرد و کسانی که از اطراف به شهر ها آمده اند کارشیوه های مشخص وجود دارد که پس از جمع آوری معلومات و تثبیت هویت، آنها صاحب تذکره خواهند شد.
یکی از جنجال های که فعلا وجود دارد و ممکن برای شما دردسر ساز شود، این است که بعضی ها از دو تا سه تذکره دارند و سن آنها ها نیز در این تذکره های متفاوت است؟
باهر: هر فرد می تواند صرف یک بار تذکره الکترونیکی دریافت کند، در زمان تثبیت هویت افراد بایمتریک می شوند، نشان تمام انگشتان و مشخصات متقاضی در کامپیوتر درج می شود که امکان دوباره گرفتن را ممکن نمی سازد.
اگر افراد چندین تذکره نیز داشته باشند ما بر بنیاد یک تذکره و معلومات خودش به او تذکره جدید می دهیم و سن افراد نیز طبق تذکره های قبلی اش در نظر گرفته می شود. اگر افراد بخواهند که در سن و یا مشخصات اش تصحیح بوجود آورد در این مورد در قانون ثبت احوال نفوس کارشیوه مشخص در نظر گرفته شده که باید طی مراحل شود.

آقای باهر به جنجال ها اشاره داشتیم، می خواهم این موضوع را نیز با شما مطرح کنم که موضوع درج قومیت در تذکره الکترونیکی یک موضوع جنجالی بود که اعضای مجلس نمایندگان بار ها بخاطر آن درگیر شدند، حال نام قوم در تذکره ذکر می شود یا نه ؟
باهر: در قانون ثبت احوال و نفوس تصویب شده که قومیت درج تذکره نمی شود اما در حافظه الکترونیکی این اطلاعات درج و نگهداری می شود.
کارت تذکره قسمی است که در وسط کارت نشان ملی است، پائین نشان ملی شماره تذکره است و مشخصات افراد به زبان های رسمی کشور درج می شود.
اجازه بدهید که کمی به ادامه پرسش های نخست بر گردیم، می خواستم بپرسم که روند توزیع تذکره های الکترونیکی چگونه است و آیا این روند تنها از پایتخت کشور شروع می شود؟
باهر: نظر به پلان که ما روی دست داریم در مرحله نخست روند توزیع در شهر کابل شروع می شودو در مرحله بعدی ولسوالی های ولایت کابل و در مرحله سوم نیز ولایت های افغانستان را دربر می گیرد.
توزیع تذکره های الکترونیکی چهار مرحله را در بر می گیرد، نخست جمع آوری اطلاعات است که کارمندان اداره عملا در ساحات می روند و فورم های فامیلی و انفرادی را به خانواده می سپارند، اسناد لازم را از قبیل تذکره های قبلی یا همان کاغذی همراه با فورم پر شده دوباره به مراکز اداره بر می گردانند که این پروسه اکنون در شهر کابل جریان دارد. در مرحله دوم تثبیت هویت صورت می گیرد، ما به همکاری اداره ثبت احوال و نفوس اتباع افغانستان را تثبیت هویت می کنیم، در قدم سوم ثبت نام صورت می گیرد که افراد بعد از تثبیت هویت به مراکز اداره تشریف می آورند و معلومات لازم را در اختیار کارمندان ما قرار می دهند، این معلومات از طریق کامپیوتر به بانک ملی معلومات افغانستان انتقال داده می شود و نظر به این معلومات در چاپ خانه تذکره الکترونیکی چاپ می شود و در مرحله آخر تذکره الکترونیکی در بدل تذکره قبلی به افراد توزیع می شود.
حالا در مورد مهاجران و پناهندگان افغان که در خارج از کشور هستند شما چه تصمیمی گرفته اید؟
باهر: تمامی اتباع افغانستان می توانند تذکره الکترونیکی دریافت کنند و در صورتی که نیاز باشد اداره ما از طریق سفارت افغانستان در کشورهای خارجی به افغان ها تذکره توزیع می کند، البته این نیاز به ظرفیت بیشتر کاری و فنی نیز دارد.
حالا که صحبت از ظرفیت و مسایل تخنیکی شد می خواستم بپرسم که آیا بودجه کافی در اختیار شما قرار گرفته و مشخصا این روند از کجا تمویل می شود؟
باهر: ما اکنون از سه منبع تمویل می شویم که دولت افغانستان، وزارت مالیه از بودجه انکشافی و دو حامی خارجی به شمول (USAID) و جامعه اروپا حامیان مالی ما هستند.
اگر در آینده درخواست شود که توزیع تذکره های الکترونیکی در کشور سراسری شود ما نیاز به بودجه بیشتر و نیروی کاری بیشتر داریم که بر اساس پلان دولت افغانستان صورت خواهد گرفت.
جناب باهر در حال حاضر اداره توزیع شناسنامه های الکترونیکی چه تعداد کارمند و نیرو دارد؟
باهر: در حال حاضر تمامی پرسونل ما ۹۰۰ نفر هستند که در شهر کابل مصروف کار هستند، ده مرکز در شهر کابل فعال است که هشت مرکز آن در زون ها عملا کار می کنند.
اگر تثبیت هویت به آسانی و از طریق کامپیوتر صورت گیرد امکان این وجود دارد که روزانه به افراد بیشتر تذکره داده شود. تثبیت هویت به وسایل تخنیکی و افراد آموزش دیده نیاز دارد که اکنون ۱۲۰ تن مصروف دیجیتلی کردن سیستم ثبت معلومات است.
از شما سپاسگذار هستیم جناب باهر که وقت تان را در اختیار ما دادید و انتظار داریم که هر چه زودتر تمامی شهروندان افغانستان صاحب شناسنامه های الکترونیکی شوند.
باهر: خوشبختانه مردم افغانستان با روحیه ملی و عمومی علاقمند دریافت تذکره الکترونیکی هستند و خواست ما از تمامی افغان ها این است زمانی که کارمندان اداره توزیع تذکره های الکترونیکی را می بینند با ایشان همکاری کنند.