سندهرست و نمونه مشابه آن در افغانستان

کشورم چندین سال که فاقد یک قواه مسلح قوی و تعلیم بود، حالا خیلی خرسندم که به همکاری جامعه جهانی دوباره در راستای احیای یک قواه منسجم و قوی نظامی، گام‏های استوار و محکم را بر می‏دارد. اکنون اعمار کادمی ملی نظامی به هدف تعلیم و تربیه افسران جوان ارتش ملی افغانستان، یک نمونه از این تلاش‏ها است.
بدون شک؛ تعلیم و تربیه از مهم ترین الزامات برای نیروهای امنیتی محسوب می شود. ضرور است که تعلیم و تربیه به اقتضای زمان و همگام با پیشرفت سریع تکنولوژی تنظیم گردد و بسته به تغییر نوعیت و کیفیت خطر، روی آن نیز توجه کافی صورت گیرد.

آکادمی ملی نظامی که جدیدا براساس یک توافقنامه بین افغانستان و دولت بریتانیا بر مبنای مدل آکادمی نظامی شاهی بریتانیا سندهرست (Royal Military Academy Sandhurst)  که در ضمن یکی از بهترین آکادمی‏ های نظامی در سطح جهان می باشد، با هزنیه دولت بریتانیا، در کابل اعمار گردیده و به فعالیت آغاز می نماید. این برنامه، یکی از مؤثرترین برنامه در راستای تقویت مسلک ارتش در افغانستان خواهند بود.
در نوشته‏ ی حاضر، می خواهم کمی از تجربه و چشم‏دید ام در مورد سندهرست با دوستان شریک سازم. بنده برای مدت کوتاهی در برنامه موثر و اساسی  Preparation Royal Military Academy Sandhurst(PRE-RMAS) در سال 2012 پس از تکمیل تحصیلات نظامی ام، در جمع سه بهترین دانشجو خارجی آن دور معرفی شدم.
چنانچه تا حال اندکی اشاره کردم، سندهرست یکی از چهار آکادمی نظامی عمده و معتبر دنیا است. در این آکادمی جوانان برتانیا بعد از سپری نمودن دوره های آزمون فشرده که برای ورود، بیشتر روی مقاومت و توانایی فزیکی تاکید دارد، انتخاب شده تا بتوانند در رویارویی آکادمی نظامی کشورهای دیگر تحصیلات خود را به پیش ببرند. تقریبا اکثریت مطلق و نزدیک به تمام دانشجویان داخلی این آکادمی را جوانانی تشکیل می دهند که خود قبلا از یکی از دانشگاه های ملکی دیگر سند لیسانس و حتی مافوق لیسانس را دارند. البته که این خود یک نکته موثر ومفید برای تربیه بهتر و مفیدتر رهبران آینده نظامی محسوب می شود. سند تحصیلی این آکادمی هیچ ربط به تحصیلات ملکی آن افراد ندارد. در تعلیم و تربیه نظامی(ارتش) برتانیا برای تمامی افسران سه مقطع اساسی وجود دارد که درس‏های 44 هفته ای این آکادمی تهداب و اساس آن می باشد، دومی استاف کالج و سومی هم استراتیژی می باشد.
تمامی دانشجویان بعد از انتخاب شان به عنوان دانشجو، از لحظه‏ی شروع، مکلف به رعایت تمامی اصول و ضوابط نظامی بسیار فشرده این آکادمی می باشند. دانشجویان خارجی مکلف به سپری نمودن یک ترم 13 هفته ای برای فراگیری زبان و قواعد نظامی در برتانیا می باشند که در این دوره نیز تمام مقررات نظامی همانند ترم های بعدی، تطبیق می‏گردد. روزهای آغازین برای تمامی دانشجوان تازه وارد به ویژه برای کسانی که برای اولین بار لباس نظامی را به تن می کنند و تابع قواعد و مقررات خشن نظامی می گردند، واقعاً سخت و شوکه آور است. بسیاری از دانشجویان در روزهای ابتدایی کاملا مأیوس می گردند و علاقه شان را به یکبارگی از دست می دهند؛ اما تقسیم ‏اوقات فشرده این آکادمی همه‏ی دانشجویان را مجبور می‏کند تا با این وضعیت کنار بیایند و به عنوان یک سرباز، با قدم های استوارتر، خودشان را مستعد سازند.
سندهرست
 با آنکه بنیان‏گذاری این مرکز در سال 1720 انجام شده است؛ اما با ظرفیت کم و همه ساله نظر به ضرورت های عصر و زمان، ارتش برتانیا وسعت پیدا کرده و نام مرکز مذکور و همین طور استقامت کاری‏اش، هماره در دست تغییر بوده است.
آکادمی/ مدرسه نظامی سلطنتی سندهرست (Royal Military Academy Sandhurst) نام یک آکادمی افسری بریتانیایی است که در سال ۱۹۴۷ بنیاد نهاده شده ‌است. در این دانشکده، آموزش های اولیه به افسران ارتش بریتانیا داده می شود.
سندهرست در 55 کیلومتری جنوب غرب  شهر لندن در منطقه Sandhurst, Berkshire  و Surrey موقعیت دارد. به این دلیل اسم این آکادمی به Sandhurst  انتخاب شده است. محوطه آن نهایت سرسبز و وسیع می باشد که برای عملی شدن تمامی برنامه های درسی شان بجز از تمرین نقشه/ خریطه، دریافت هدف های پنهان و نیز مارش طولانی که 5 روزه در سمیستر اول می باشد و برای سایر تمرینات این چنینی، دانشجویان مجبوراند بیرون از قرارگاه بروند.
این آکادمی در کنار کالج سلطنتی نیروهای دریایی دارتمورت (Britannia Royal Naval College Dartmouth)، کالج سلطنتی نیروهوایی کارن ویل (Royal Air Force College Cranwell) و کالج سلطنتی تفنگ‏داران ویژه یا کماندو دریایی( Commando Training Centre Royal Marines) قرار دارد که در مجموع قوای نظامی بریتانیا را تشکیل می‏دهند.
از چهره ها و شخصیت های مشهوری غرب که در این دانشکده آموزش دیده اند، مشهورترین شان عبارت اند از:
    وینستون چرچیل، نخست وزیر و سیاست‌مدار بریتانیایی
    ملک طلال بن عبدالله، پادشاه پیشین اردن
    ملک حسین بن طلال، پادشاه پیشین اردن
    ملک عبدالله بن حسین، پادشاه کنونی اردن
    سلطان عمان قابوس بن سعید
    امیر قطر شیخ حمد بن خلیفة آل ثانی
    شیخ تمیم بن حمد بن خلیفة آل ثانی ولیعهد قطر
    شیخ راشد بن محمد بن راشد آل مکتوم
    شیخ حمدان بن محمد بن راشد آل مکتوم
    ویلیام، شاهزاده ولز پسر چارلز، شاهزاده ولز، ولیعهد بریتانیا
برنامه های روزانه یک دانشجوی سندهرست
تمامی دانشجویان در همان روز آغازین بدون اینکه حق انتخاب داشته باشند، به بلوک (گروپ های حد اقل 25 نفری) تقسیم و برای هر گروپ یک خوردظابط موظف می شود. وظیفه خوردظابط این است تا تمامی اصول و ضوابط را بالای تمامی اعضای گروه تطبیق نماید و برای هر دو یا سه بلوک یک تورن و یا جگرن موظف می باشد که تمامی کارکرد اعضای گروپ را از طریق خورد ظابط زیر نظر دارد.
سخت‏ترین و مشکل ترین دوره درسی برای دانشجویان این آکادمی، 5 هفته نخست می باشد که به آن «دیوانگی» می گویند. در این 5 هفته اکثریت وقت دانشجویان برای آموزش برنامه های عملی، در داخل و بیرون آکادمی مشغول می شوند. تمرینات فزیکی حرف اهمیت زیادی دارد و در اولویت قرار داده می شود، یک پیاله قهوه و یک ساعت خواب راحت تنهای چیزی است که در همین دوره دانشجویان خواب آن را می بینند، در 24 ساعت، دانشجویان می توانند کمتر از 5 ساعت بخوابند.
در روز دوم برای هر دانشجو، یک محموله بزرگ از پوشاک داده می شود. به مجرد دریافت این محموله، دانشجویان مجبوراند تا آنرا بطور منظم طبق اصول حاکم در آکادمی و حکم خورد ظابط مربوطه، اتو کشیده و به کمد/آلماری مربوط بچیند، البته چیدن آن با بصورت عادی که معمولاً کسی در اتاق شخصی خود انجام می دهد، مجاز نیست. آنجا بایستی با نظم و ترتیب و دقت نظر این کار را انجام داد. بستر خواب هر دانشجو باید اصلا چروک نخورده باشد، پاک و مصفا باشد. جوراب ها باید طوری تنظیم گردد، که مثلاً موقع بررسی خوردضابط از آنها، موجب خرسندی او شود. مدام تکرار می شد که جوراب ها باید آنقدر پاک و صاف باشند که طرف خوردضابط بخنند. به یاد می آورم، زمانیکه خورد ظابط ما این موضوع را برایم تذکر می داد، واقعاً هم تعجب کرده بودم و هم خنداور بود، با خود گفتم جوراب باید چگونه طرف این آدم بخندد، بهرصورت از تمرینات دانستم که باید چگونه بخندد. پوتین/ موزه های هر دانشجو باید طوری رنگ گردد که در روشنایی و نور، برق بزند.یک دانشجوی تازه وارد، با دیدن پوتین های براق، خیال می کند هربار نظامی ها پوتین های شان را عوض می کنند. در حالی که اینطور نیست، این پوتین ها به اثر محافظت و رنگ زدن، همیشه براق اند.
یک نظامی ملزم است تا هر روز صبح باید قبل از ساعت 5 (البته نظر به فصل سال تغییر می کند) از خواب بیدار شده، با دوش گرفتن و تراشیدن ریش، کنار دروازه اتاق خود منتظر فرمانده خود باشد. فرمانده هر صبح اتاق دانشجوی مربوط خود را بطور دقیق و موشکافانه کنترول می کند، هرگاه یک اشتباه کوچک وجود داشته باشد تمام وسایل اتاق را به هم می ریزد و زحمت چندین ساعته را یکباره ضریب صفر می کند. دانشجو مجبور است تا خود زحمت ترتیب آن را بکشد. بعد از کنترول اتاق ها، همه باید با لباس ورزشی در محل تجمع ورزشی دقیق در همان دقیقه اعلام شده حاضر شوند، حتی یک دقیقه تاخیر، تنبیه دارد. این تنبیه، معمولا ده حرکت شنا است. بعد از تمرینات فزیکی هر روزه، دوباره مجبور به حمام هستید، باید لباس خود را تبدیل و برای صبحانه حاضر شوید. ساعت و دقیقه هر فعالیت مشخص است تاخیر در آن به هیچ وجه پذیرفتنی نیست؛ حتی مریضی که قبل از برنامه  و یا در همان لحظه به آمر مربوط اطلاع داده نشده باشد. بعد از صرف غذا، درس‏ها در کلاس مطابق تقسیم اوقات که معمولا برای یک ماه قبلا اعلام می‏گردد و یا جمع نظام / حرکات نمایشی نظامی در میدان تعلیم و یا تمرینات با سلاح در بیرون از محوطه و یا در گوشه از آکادمی حاضر باشید.
برنامه های روزانه بصورت خیلی فشرده و منظم، هر روز عملی میگردد. بعد از اینکه به دانشجویان طریق سلام دادن و حرکات مخصوص نظامی را آموزش داده شد- که معمولا در هفته های اول عملی میگردد- هر دانشجو چه بصورت انفرادی و چه بصورت جمعی، مجبور به مراعات آن می باشند. مثلا یک مورد جالب اینکه شما مکلف به رعایت انداختن دست های تان به عقب و جلو، حتی در محل که اصلا هیچ کس نیست می باشید، و یا اینکه شما برای سیگار کشیدن و یا هم رفع حاجت در بیرون از تعمیر می‏روید، مجبور اید این حرکات را انجام دهید در غیر آن، هر لحظه امکان تنبیه وجود دارد.
شب ها قبل از استراحت باید موزه های تانرا رنگ نموده، لباس تان اتو کشیده و در کمد بچینید. دانشجویان مجبوراند برای انجام چنین کاری، دقیقه ها و حتا ساعت ها بی خوابی بکشند. علاوه بر این، تمام کارها و وظایف دیگر از قبل تمیز کاری اتاق، دهلیز، حمام، تشناب و اطراف تعمیرهای رهایشی به عهده دانشجویان می باشد.
برنامه های درسی در سندهرست
در مجموع بدون رخصتی ها تمام درسهای سندهرست 44 هفته می باشد. هر دانشجو در هر 13 هفته، مستحق 3 هفته رخصتی می باشد. بدون استثنی تمامی بعد از ظهر شنبه و یک شنبه ها تعطیل است. بعد از هر سه هفته رخصتی آخر هفته از بعد از ظهر جمعه شروع می شود که برای دانشجویان خوشایند است. چنانچه اشاره شد، در طول هفته همه روزه از ساعت 9 درسها شروع میشود و بعضی روزها حتی تا ناوقت شب باید دانشجویان زیر درس استاد و یا آمر مربوطه خود باشند. در سمیستر اول تمرینات فزیکی بیشتر و در دوم سوم کمتر و کمتر میشود. البته تمرینات فزیکی برای بعضی از دانشجویان خطرها و آسیب هایی را نیز در پی دارد، تعدادی از دانشجویان حتی بطور خیلی جدی آسیب می بینند، من شخصا مخالف این جز از اصول هستم و معتقد ام بایستی تنها روی این کار نمود که افسران و سربازان دارای ذکاوت قوی باشند. شرایط کنونی تقاضا می نماید که باید دانشجویان از لحاظ علمی و ذهنی دارای ظرفیت بلند باشند. کم کم گونه تهدیدات  نظامی برای منافع کشور های از حالت قدیمی آن بیرون میشود، بیشتر تهدید و راه حل آن در شرایط کنونی بستگی به جسامت افسران و فرماندهان ندارد، بلکه باید افسران زیرک و دانشمند داشته باشیم که خوشبختانه در سندهرست روی آن خصوصا بخش رهبریت نیز توجه می‏گردد.
در سندهرست- طوری که در شعار آن آمده است: خدمت به رهبری (Serve to lead)- روی آموزش اصول رهبریت توجه بیشتر صورت می گرد. بر این اساس تعدادی زیاد  از رهبران نظامی و سیاسی کشورها از این مرکز عالی تحصیلی فراغت حاصل نموده اند. نمونه های آن به علاوه دولت بریتانیا در کشورهای عربی بیشتر دیده میشود.
 یکی از اهداف مهم سندهرست، تحویل دادن سریع رهبران خوب نظامی است. رهبرانی که بتوانند نقش خود را در تامین امنیت کشور ایفا کنند. همچنان در این آکادمی برای پزشکان، حقوق دانان، پرستارها، دندان پزشکان و دواسازان، برنامه ساده تر و کوتاه مدت در نظر گرفته می شود. کسانی که در رشته های متذکره تحصیلات خود را سپری نموده باشند، برای مدت کوتاه فنون و اصول نظامی را فرا می گیرند.
افسران افغان و سندهرست
برای اولین بار براساس یک توافقنامه بین دولت وقت افغانستان و برتانیا، در سال 1954 دروازه سندهرست برای افسران افغان باز شد. البته که در آن زمان سندهرست با تشکیلات فعلی که دارد، نبود؛ ولی باز هم یکی از بهترین دانشگاه های نظامی در جهان محسوب می شد.
بعد از آن همه ساله و یا بطور مقطعی- نظر به توافق دو کشور- افسران ارتش افغانستان برای فراگیری علوم نظامی به آن کشور فرستاده می شدند. از جمله این افسران، شیر محمد کریمی لوی درستیز کنونی ارتش افغانستان در سال 1964 بود که نامبرده یکی از دوره های این دانشگاه را سپری نموده است. در دولت کنونی نیز تعداد زیادی از افسران قوای مسلح افغانستان، در آنجا آموزش‏های مسلکی و در حال حاضر نیز تعدادی از افسران افغان در آنجا مصروف تحصیل هستند.
افغانستان و مدل سندهرست
بسیاری از کشورها به‏منظور تعلیم و تربیه نیروهای امنیتی به ویژه ارتش، در ساخت مراکز نظامی خود، سندهرست را الگو قرار داده و تمام برنامه های آموزشی خود را بر آن اساس تهیه و تنظیم کرده اند. این امر عنصر موثر در تقویت و شهرت نیروهای دفاعی آن کشورها بوده است، اما هیچ گاهی به شهرت سندهرست نمی رسد و نرسیدند.
اکنون به قطع، اعمار مرکز تحصیلی نظامی در افغانستان با مدل سندهرست، یکی از موفق‏ترین و مهم ترین اقدام محسوب می شود. این کار برای آینده ارتش افغانستان از اهمیت بالایی برخوردار است. ولی با درک و تحلیل شرایط حاضر، نمی توان بطور صددرصد انتظار داشت این آکادمی، همپای سندهرست باشد. من چندتا دلیل مشخص می شمارم که ذیلاً به آن اشاره می کنم:
قوت ها:
1- حمایت بی درنگ برتانیا از این آکادمی البته آنطوریکه توافق صورت گرفته از اگر دوستی سیاسی گونه دیگر نشود.
2- اعمار آن در داخل باعث میشود تا افسران زیاد در آن شامل و تحت آموزش قرارگیرند.
3- نبود یک مرکز قوی همانند آن در کشور قبل از این.
4- پاسخ دادن به نیازهای اساسی ارتش افغانستان که همانا افسران مسلکی و جوان می باشد.
5- حمایت و خواست دولت افغانستان از چنین مراکز.
6- حمایت مردم افغانستان و افزایش علاقمندی جوانان به ادامه تحصیل در مراکز تحصیلات عالی نظامی.
ضعف‏ ها:
1- موقعیت کنونی این مرکز(ساحه چهارراهی قمبر) مناسب به نظر نمی رسد. به‏دلیل اینکه در مرکز شهر قرار دارد و شهر کابل هم بطور بی رویه در حال گسترش است. فکر می کنم اگر در یکی از ولایات و یا هم در اطراف شهر کابل با وسعت بیشتر اعمار می گردید، بهتر بود.
2- نبود کافی آموزگاران مسلکی و تعلیم یافته سندهرست.
3-دست دوم بودن مواد درسی بدلیل سطح پائین سواد زبان انگلیسی.
4-نبود مکان های مناسب برای تمرینات اساسی مانند رد یابی نقشه/ خریطه حداقل برای فعلا.
5- با آنکه برای اعمار ساختمان های این مرکز، زحمات زیاد کشیده شده؛ اما آنطور که از بیرون مشاهده میشود، خیلی تهدابی نیست. ساختمان همانند سایر کمپ های نظامی می باشد که فکر کنی بطور موقت بنا شده است.
6- اکمال نکردن مواد مورد ضرورت برای تمرینات عملی، در آینده نیز یکی از مهم ترین مشکلات خواهد بود.
7- فساد اداری در ادارات دولتی که نهادهای نظامی نیز پاکیزه از آن نیست، بی تأثیر بر برنامه های این آکادمی نخواهد بود. به عنوان مثال، می توان از عدم شفافیت در پروسیه امتحان شمولیت، ادامه تحصیل، فراغت، مواد لوژستیکی، اعمال تبعیض (جنسی و نژادی) یاد کرد.
پیشنهادات:
پیشنهاد می کنم که دولت افغانستان باید بطور عام و وزارت دفاع ملی بطور خاص از این فرصت بصورت دقیق و همه جانبه استفاده نموده، اگر از ابتدا مدیریت سالم صورت نگیرد اعتماد و باور همه را از دست داده و ممکن باعث دلسردی بریتانیا در ادامه کمک ها نیز گردد. برای شمولیت در این آکادمی باید تنها اصول آن در نظر گرفته شود نه اینکه بر مبنای باورهای سیاسی، مذهبی، رنگ، قومیت و ولایت سهمیه بندی گردد.
در درون آن مرکز باید استخبارات قوی را موظف گردد تا هر نوع فعالیت های سیاسی و تروریستی، از نقطه خنثی گردد. شمولیت افراد دقت لازم را می طلبد و این به عهده دولت است. مثلاً دولت می تواند به کسانی که واقعاً با اصول و بایسته های این آکادمی برابر اند، فارغ از تعلقات و مناسبات خاص، اجازه ورود دهد.