معارف زیربنای پیشرفت و توسعه هر کشوری است، اما معارف افغانستان در جریان سه دهه جنگ و حاکمیت طالبان دوچار چالش های فراوان شده است.
گروه طالبان مکاتب دخترانه را در پایتخت و ولایات افغانستان مسدود کردند، با کار آمدن حکومت جدید و حضور ناتو در افغانستان تا حدی برای رشد و توسعه معارف افغانستان گام برداشته شد اما نظر به کمکها و آنچه انتظار میرفت، در این دوره نیز معارف کشور با چالش های دست و پنجه نرم می کند.
نجیب الله نصیح، خبرنگار خبرگزاری بخدی در این مورد با آصف ننگ، معین وزارت معارف افغانستان گفتگو کرده و نخست از او در مورد چالش های موجود در نظام معارف کشور پرسیده است.
حضور مخالفان مسلح دولت در هشت و نه ولایت نا امن افغانستان، وزارت معارف را با مشکلات جدی مواجه کرده و نیز ادامه این پدیده برای این وزارت یک تهدید است.
در حال حاضر به دلیل نا امنی بیش از 400 مکتب در ولایات هلمند، قندهار، زابل، پکتیا، ارزگان و غزنی مسدود اند و شاگردان این مکاتب در بلاتکلفی قرار دارند.
همچنان در بیش از 160 ولسوالی برخی ولایات افغانتسان معلم اناث وجود ندارد. حتی در برخی ولسوالیهای ولایات هلمند، قندهار، پکتیا، دختران جوان به مکتب رفته نیتوانند که این وضعیت برای نظام معارف و رشد کشور یک چالش بزرگ است.
در حال حاضر وزارت معارف دچار کمبود بودیجه است و این نیز یک چالش عمده است. متاسفانه دولت از بودجه افغانستان 15 فیصد را برای وزارت معارف در نظر گرفته که این رقم کافی نیست.
همچنان جامعه جهانی به اولویتهای وزارت معارف ارزش نمیدهد؛ مثلاً: فن ارائه میکنند در مسایل تریننگ (آموزش)، درحالیکه ما به تعمیر مکتب اناث و ذکور، لیله دخترانه ضروت داریم.
وزارت معارف به اسختدام معلمان اناث با معاشات بلند نیاز دارد، فعلاً 50 درصد مکاتب کشور تعمیر ندارد، 50 درصد معلمان افغانستان هنوز مسلکی نسیتند، این عمده ترین چالش فراروی وزارت معارف افغانستان است که باید به آن توجه شود، متاسفانه جامعه جهانی به این اولولیتهای وزارت معارف افغانستان توجه نکرده است.
آقای ننگ، طبق که شما به چالش های عمده وزارت معارف اشاره کردید، مقامات این وزارت برای حل مشکلات موجود چه برنامه های روی دست دارند؟
وزارت معارف افغانستان برای کمبود معلمان مسلکی همه ساله بیش از 30 هزار معلم را تربیه میکند که وزارت تحصیلات عالی نیز در این پروسه سهم دارد.
سالانه حدود 50 هزار نفر از مراکز تحصیلات نیمه عالی وزارت معارف فارغ میشوند و همچنان 50 هزار از تحصیلات عالی، درحال حاضر وزارت معارف بیش از 300 هزار فارغ دوازده دارد که این آهسته آهسته به وزارت معارف کمک و مشکلات ذکر شده را تا حدی حل میکند.
وزارت معارف در پایتخت و ولایات افغانستان همه ساله به بیش از هزار مکتب تعمیر می سازد، و تلاش داریم تا سالهای آینده تمامی مکاتب کشور صاحب ساختمان شود.
همچنان همه ساله صد تا یکصد و 50 مکتب را در مناطق نا امن باز گشایی میکنیم، برای حمایت از معارف افغانستان در ولایات نا امن کشور شوراها ایجاد کردیم و این شوراها یازده عضو دارد که علما و بزرگان قریهها نیز در آن شامل هستند. برای حل مشکلات معارف افغانستان ما در سطح کشور 13 هزار شورا ساختیم.
بناً وزارت معارف به مدد همین شوراها و بدون حضور نیروهای امنیتی در تلاش حل مشکلات معارف و به خصوص مکاتب افغانستان است.
در بخش کمبود مکاتب اناث نیز تازه به فعالیت آغاز کردیم، تا مکابت جداگانه برای آنان در کابل و ولایات کشور ایجاد شود و تلاش داریم برای مکاتب دختران لیله بسازیم، ما همچنان برای طبقه اناث برنامههای دیگر را نیز روی دست داریم در کل وزارت معارف افغانستان در صدد از بین بردن چالشهای این وزارت است.
شماری از مکاتب در برخی ولسوالیهای دور دست افغانستان هنوز دچار کمبود مواد درسی هستند، در آنجا کتابهای جدید درسی توزیع نشده اگر شده بسیار اندک بوده است. گفته میشود که چهار شاگرد از یک کتاب استفاده میکنند، این ادعاها صحت دارد؟
از بعضی ولایات کشور شکایات مبنی بر کمبود مواد درسی و کتاب به وزارت معارف رسیده و میرسد، طبیعی است وقتی شکایت میرسد، شاید چین چیز واقعیت و وجود داشته باشد، ولی وزارت معارف در این زمینه دچار سه مشکل عمده است:
1.ظرفیت چاپ کتاب در افغانستان بسیار کم است، فعلا وزارت معارف کشور به 50 میلیون جلد کتاب درسی نیاز دارد، اگر تمام مطبعه و چاپ خانههای افغانستان را جمع کنیم، در یک ماه چهار میلیون کتاب چاپ کرده نمیتوانند. در حالیکه ما هر ماه به بیست میلیون جلد کتاب درسی نیاز داریم. یک مشکل اساسی!
2.وزارت معارف دچار کمبود بودجه مالی است. دولت افغانستان در سیزده سال گذشته، یک افغانی را برای چاپ کتاب به این وزارت اختصاص نداده است. همه پول چاپ کتاب را وزارت معارف به گدایی پیدا کرده است.
3.به دلیل ظریفت پایین مطبعه ها و چاپ خانههای افغانستان، وزارت معارف ناچار است کتابهای این وزارت را در بیرون از کشور چاپ کند که این هم مشکل ساز است. مشکل عمده دیگرهم این است که دونرهای وزارت معارف افغانستان پول را در وقت معین تحویل این وزارت نمیدهند، تا ما برای مصرف آن برنامه ریزی درست کنیم. مثلاً آنان زمانی به ما پول میدهند که نیازی به این پول محسوس نیست به همین منوال است که مکاتب کشور دچار کمبود مواد درسی اند.
قرار بود یک تعداد کتاب در پاکستان چاپ و به افغانستان وارد شود، هنوز این کتابها چاپ و به کشور وارد نشده است؟
کتابها در پاکستان چاپ نمیشود، کتابهای معارف افغانستان در اندونیزیا، مالیزیا و دیگر کشورها چاپ و از راه پاکستان به افغانستان وارد میشود. اما سال گذشته به دلیل اینکه تعداد کتابهای وزارت معارف به کمک ناتو و نظامیان خارجی چاپ شده بود، چون خروج و ورود نظامیان خارجی از پاکستان ممنوع اعلام شده بود، مقدار کتاب ما مجبوراً در آنجا چاپ شد. فعلاً این مشکل رفع شده و کتابهای وزارت معارف در کشورهای مالیزیا و اندونیزیا چاپ میشود.
وزارت معارف روی طرحی کار میکند که بر اساس آنان شاگردان مکاتب رشته دلخواه شان را از صنف 9 انتخابات میکنند، فعلاً کار این طرح چقدر پیش رفته و چی وقت این طرح عملی میشود؟
این طرح طویل مدت یعنی پلان 5 ساله وزارت معارف افغانستان است، ما کار را آغاز کردیم. البته اکنون این سییتم در تعلیمات تخنیکی، زراعت، کمپیوتر ساینس، اداره و بیش از 72 رشته دیگر تخنیکی وزارت معارف افغانستان تطبیق میشود.
شاگرد به شکل داوطلبانه رشته شان را از صنف ده انتخاب کرده و دروس شان را به رشته های انتخابی ادامه میهند. اما در مکاتب کشور تاکنون این سیستم تطبیق نمیشود و وزارت معارف افغانستان در نظر دارد تا این سیستم را به شکل تدریجی در آینده تطبیق کند.
آقای ننگ، وزارت معارف از چندسال به این طرف دچار کمبود کارمندان مسلکی و کدری بوده است، برای حل این مشکل وزارت معارف کشور چی کارها را انجام داده است؟
هر سال وزارت معارف افغانستان تقریباً یازده هزار بست جدید را به اعلان میسپارد که در این بستها معلم، مامور، اعضای مسلکی، مشاوران نصاب، مختصصان و اکادمیک معارف کشور شامل هستند. وزارت های معارف و تحصیلات عالی وزارتهای کادر ساز و منابع بشری است، این وزارتها کادرهای خود را عرضه و تربیت میکنند، بلاخره مثل سایر بخش های خصوصی در جذب این کادرها خودشان نقش ایفا میکنند.
هم اکنون چه تعداد انستیتوت مسلکی، تخنیکی و مکاتب در افغانستان فعال است؟
وزارت معارف در سطح افغانستان 16470 مکتب دارد که در این تعلمیات مسلکی و تخنیکی، تربیه معلم، انستیتیوتها نیز شامل هستند، درمجموع وزارت معارف علاوه بر مکاتب، 43 مرکز تربیه معلم، 51 دارالمعلمین عالی شرعی، بیش از 190 مرکز حمایوی تربیه معلم، 170 مکتب تخنیکی زراعتی و 800 مدرس دینی دارد.
سپاس از شما آقای ننگ
