شمار زیادی از مردم افغانستان مهریه و طویانه را یکی می دانند و به هر دو منشا اسلامی می دهند در حالی که به باور کارشناسان دینی و اجتماعی این دو یکی نیست.
مهریه ازحقوق مالی زن برمرد است. این حق به واسطه صیغه عقد واجب می شود.
مهریه مقدارمالی است که مرد به مناسبت نکاح ملزم به پرداخت آن به زن می شود و زن می تواند هرگونه تصرف به آن داشته باشد که بدون رضایت زن حتی شوهرش حق مداخله وتصرف در آن را ندارد.
حق مهریه از زمان سابق وجود داشته حتی قبل ازاسلام به گونه های متفاوت میان عرب ها رواج بوده است.
این حق اما پس از ظهور اسلام شکل رسمی تری به خود گرفت و امروزه در فرهنگ های شرقی چون جاپان چین وبالخصوص درجوامع اسلامی و بسیاری از ملل آفریقا مرسوم است.
ضامن علی حبیبی ازعالمان دین و استاد دانشگاه، اصل فلسفه و تشریح مهریه را در اسلام احترام به شخصیت زن میداند و آن را هدیه ای از سوی مرد برای زن می خواند.
آقای ضامن علی، می گوید که مقدار این هدیه معین نیست، اما بهتر آن است که از اندازه مهر السنت (مهریه زنان پیغمبر) بیشتر نباشد.
برخی از علما در این مورد به حدیثی اشاره می کند که در این حدیث تاکید شده است که بهترین زنان کسانی هستند که مهریه آن ها سبک باشد، زیرا باعث استحکام نظام خانوادگی می شود.
ضامن علی نیز به همین موضوع تاکید می کند و می گوید که مهریه عندالمطالبه باشد یعنی هر زمانی که زن بخواهد شوهر باید آن را بپردازد؛ مگر این که در زمان عقد مشخص شود که هر وقت مرد توانایی پیدا کرد زن مهریه خود را دریافت کند.
این عالم دین به این باور است که مهریه باید طوری باشد که قابل اجراباشد و در عمل پیاده شود.
برخی ها مهریه و طویانه را با هم مختلط می کنند، در حالی که اغلب علمای دین این دو را با هم متفاوت و جدا از هم می دانند.
طویانه یا مصارف عروسی
ضامن علی می گوید که طویانه همان مصارف عروسی است که ازطرف پدر عروس برای مصارف مراسم عروسی وجهیزیه خواسته می شود و داماد آن را می پردازد اما مهریه ملک شخصی زن است.
او تاکید کرد که اگر داماد به پرداخت شیربها راضی نباشد، دریافت آن حرام است چون این عرف، خلاف شرع است.
این عالم دین تاکید کرد که باید برای ازبین بردن رسم ناپسند طویانه (مصارف عروسی)، فرهنگ سازی کرد.
او گفت: “پدران فکرمیکنند که دخترها یک متاع هستند که باید فروخته شود … این یک نوع انسان فروشی گفته میشود که کاملا اشتباه است.”
به باور او به هر میزانی که مصارف عروسی بیشتر باشد به همان تناسب سن ازدواج بالارفته و جرایم ضداخلاقی وجرایم جنسی بیشتر میشود.
داکتر احمدی از آگاهان حقوق و وکیل مدافع می گوید که مهریه به دو نوع است؛ مهر موجل و معجل.
مهر معجل از عجله گرفته شده و باید فوری پرداخت شود، معمولا این مهریه با طویانه اشتباه گرفته می شود.
موضوعات مرتبط به مهریه به شکل کامل آن در قوانین افغانستان آمده است، اما اصلا در افغانستان قانون به طوری باید وشاید اجرا نمی شود.
اما معضل دیگر خانم ها در افغانستان این است که تا موضوع طلاق و یا فوت شوهر پیش نیاید زنان مهریه را طلب نمی کند.
طلب مهریه قبل از این دو موضوع نوع بی احترامی زن به شوهر قلمداد می شود در حالی که به باور علمای دین، مهریه حق خانم است و می تواند هر زمان آن را بدست آورد و مطالبه کند.
داکتراحمدی می گوید که باید به همه مردم در مورد حقوق زنان آگاهی داده شود، مشمول اجرا کنندگان قانون.
او همچنان می گوید که در این اواخر رسم شده که مهریه به میزان بسیار بالایی تعیین می شود، اما باید مقداری آن به اندازه ای باشد که مرد توانایی پرداخت آن را داشته باشد.
به باور بسیاری از افغان ها مهریه و طویانه یکسان است در حالی که طویانه همیشه پرداخت می شود و ضروری دانسته می شود و مهریه کمتر پیش می آید که پرداخت شود.
محمدظاهر از شهروندان کابل که سه سال قبل ازدواج کرده است، می گوید که مهریه خانمش سه صد هزار افغانی است که تاکنون نپرداخته، اما حاضر است که هروقت خانمش مطالبه کند، آنرا بپردازد.
او نیز تایید کرد که اکنون رسم شده است که مهریه زمانی که مشکلی چون طلاق پیش می آید مطالبه و پرداخت می شود.
نرگس، هفت سال پیش ازدواج کرده است.
مهریه او دوصد هزار افغانی است، او می گوید که بسیاری از فامیل ها از زنان تقاضا می کنند هنگام ازدواج مهریه خود را ببخشند، همانگونه که از او نیز این درخواست صورت گرفته اما نرگس قبول نکرده است.
خانم نرگس گفت، اگر خانمی مهریه اش را قبل از بروز مشکلی مطالبه کند در نظر جامعه بد و ننگ پنداشته می شود.
همانطور که زنان در افغانستان از بسیاری حقوق شان محروم هستند، حق مهریه خود را نیز به سختی بدست می آورند حق که در کشاکش طویانه مجهول و پنهان مانده است.
این خبر با همکاری موسسه اجتماعی – فرهنگی تساوی تهیه شده است.
