با خروج بخشی از نظامیان خارجی از کشور، نگرانیها از وضعیت امنیتی کشور در مجامع بین المللی و داخلی بیشتر می شود.
این نگرانیها ساحات متعددی را در بر می گیرد، از یک سو عملکرد حکومت افغانستان در آستانه خروج نیروهای بین المللی و پس از آن شک و گمان هایی را در میان مردم افغانستان تقویت می کند که این حکومت، برنامه ریزی و تعهد لازم را برای انتقال موفقیت آمیز کشور به مرحله بعدی ندارد.
شهریار شهزاد و نجیب الله نصیح، خبرنگاران بخدی، پیرامون چالشهای پس از سال 2014 گفت و گویی را با محمد عارف رحمانی، رییس موسسه مطالعات استراتژیک کابل و نماینده مردم غزنی در ولسی جرگه انجام داده اند.
در نخست با تشکر از جناب شما اقای رحمانی اگر ممکن است در مورد چالش های امنیتی پس از سال 2014 در افغانستان توضیح دهید؟
تشکر می کنم از شما و موضوع خوب تان، در ابتدا باید بگویم که با ترک کردن خارجی ها، کمک های شان هم کاهش پیدا می کند، تروریستها، مخالفان دولت و همسایگان ما به این فکر میرسند که با بیرون شدن خارجیها به پیروزی میرسند و به راحتی می توانند سرنوشت حکومت موجود را با سرنوشت حکومت داکتر نجیب الله پیوند بزنند.
در حال حاضر هم طرفداران نظام و آنهایی که بر سر قدرت و بر سر مدیریت های اجرایی مختلف هستند، به نوعی نگران این موضوع هستند، و کسانی که اپوزیسیون هستند، رهبران قدرتمند جهادی، رهبران اقوام و رهبران احزاب، اینها هم یک راهبرد درست و جامعی برای افغانستان ندارند.
وقتی که خارجی ها از افغانستان خارج می شوند، ما باید براساس تعهدی که به جامعه جهانی داده ایم و براساس انتظاری که ملت از دولت ما دارد، شاهد یک انتقال امن و آرام قدرت باشیم.
بنابر این از حیث رفتارهای سیاسی در افغانستان برای ما مهم است که حاکمیت رییس جمهور کرزی پایان پیدا کند، فرد دیگری از طریق یک انتخابات شفاف و دموکراتیک، بتواند رهبری افغانستان را به عهده بگیرد.
آقای رحمانی، گفته می شود که آقای کرزی برای انتخابات آینده از همین حالا تیم سازی را شروع کرده است، می خواهد فردی از تیم خودش در انتخابات آینده برنده شود؛ ممکن است زمینه از همین حالا برای تقلب در انتخابات آینده مساعد شود. به نظر شما انتخابات 2014 چطور می تواند شفاف برگزار شود؟
اگر از درون این انتخابات یک چهره به عنوان رییس جمهور برآید، ولی ما عملا با نقض قانون، با زیرپا گذاشتن قانون و با استبداد شاهد تشکیل یک حکومت باشیم، فکر می کنم که علاوه بر این که از لحاظ منطق حقوقی یک امر مذبوح و مطرود است، از لحاظ کارکرد هم به نتیجه نخواهد رسید.
بنابراین اگر رییس جمهور کرزی تلاش کند که انتخابات آینده یک انتخابات تشریفاتی و صوری با ظاهر دموکراتیک و باطن استبدادی باشد، احتمالا افغانستان یک بار دیگر دچار بحران می شود؛ همانند کشمکشهای داخلی دهه نود که برای افغانستان بحران های بزرگی ایجاد کرد و جامعه جهانی و ملت با دادن هزینه های زیادی به وضعیت فعلی رسیده است.
بنابراین کسانی که در حاکمیت هستند و کسانی که در برابر این ها قرار دارند، قواعد بازی را رعایت کنند و انتخابات را به سمت تقلب و تخلف های گسترده و سیستماتیک انتقال ندهند.
اما در این هم شک نیست که افغانستان یک نظام نوپا است؛ انتخابات در افغانستان معنای تازه ای دارد؛ متاسفانه هر چیز که در اینجا میآید افغانی می شود. فکر می کنم که در انتخابات آینده هم اگر انتخابات به صورت شفاف و دیموکراتیک برگزار شود، بازهم یک مقداری از تخلفها و تقلب ها وجود خواهد داشت.
جناب رحمانی، دولت یک کمیسیون بنام شورای عالی صلح ایجاده کرد که رییس آن آقای “برهان الدین ربانی” از طرف طالبان ترور شد، باز به جایش صلاح الدین ربانی انتخاب شد، شما استراتیژی مذاکره شورای عالی صلح با طالبان را چگونه بررسی می کنید؟
باورم این است که هر جنگ پایانش صلح است، منتها صلحی که از دو سه سال قبل فریادش، التجایش و خواستش از سوی حکومت مطرح شده است، جاده یک طرفه از سوی حکومت بوده است.
همان میزان که رییس جمهور خواهان صلح است و حاکمیت می خواهد که صلح کند، طالبان خواهان صلح نیستند و به صلح متقاعد نشده اند.
آنان، فکر می کنند که با کم شدن کمک های مالی خارجیها و کم شدن حضور ناتو در افغانستان، دوباره پیروز می شوند.
به همین لحاظ است که آن ها از پروسه صلح آقای کرزی استقبال نکرده اند. از همین رو می گویم که جاده صلح آقای کرزی یک طرفه است، تا هنوز به کامیابی هم نرسیده است.آن ها فکر می کنند که التماس حکومت از روی ضعف صورت میگیرد.
بنابراین تا زمانی که طالبان از جنگ خسته نشوند و تا زمانی که در جبهه جنگ میان مرگ و زندگی قرار نگیرند، آن ها حاضر به صلح و مصالحه نیستند.
بنابراین استراتژی صلح آقای کرزی ناکام بوده است که از ناحیه مخالفان مسلح دولت به یک التماس و نوعی تسلیم پذیری و ضعف تبدیل شده است.
در طول ده سال جامعه جهانی در افعانستان میلیاردها دالر سرمایه گذاری کرده است، با این حال سیاست خارجی افغانستان نتوانست که از این فرصت های پیش رو استفاده کند. احساس می شود که وزارت خارجه افغانستان یک استراتژی منسجم و قوی ندارد، دلیل این را شما در چی میدانید؟
ساختار وزارت خارجه ما کهنه، نامنسجم، فاقد ابتکار و فاقد یک جهش می باشد و وزارت خارجه از لحاظ پالیسی، پلان، طرح و ابتکار با یک نوع فقر مواجه است.
متاسفانه وزارت خارجه ما یک استراتیژی منسجم و پالیسی قابل دفاع نداشته است، به این دلیل که در حوزه سیاست خارجی افغانستان، استراتیژی مشخص وجود ندارد.
وزارت خارجه ما شبیه به “سرمیاشت” است که یک تعداد آدم ها باید از آن جا پول بگیرند. البته آدم های نخبه هم در این ده سال در وزارت خارجه جذب شده اند که شبیه به همان ضرب المثل قدیمی است که می گویند با یک گل بهار نمیشود.
بحث دوم رفتار و ساختار سیاسی وزارت خارجه است که یک ساختار غیرملی، غیر دموکراتیک و پسگرا و عقب مانده است.
در وزارت خارجه بسیار به ندرت آدم های باسواد دیده می شود، افرادی که بتوانند فهمی داشته باشند، از دیپلوماسی و به تکنیکهای دیپلوماسی مدرن وارد باشند؛ که توسط آنها چانه زنی ها صورت می گیرد، در وزارت خارجه چنین آدمهایی وجود ندارد.
مسئله دیگر این است که هر کس در جایگاهش قرار نمی گیرد، کار به اهل کار سپرده نمی شود. مثال می زنم که یک کسی در وزارت خارجه که ماستر امنیت بین المللی است از کشور فرانسه، چون این آدم از یک تبار خاص است باید برود در بست پنجم فقط مشغول واردات و صادرات باشد؛ کسی دیگر از وزارت داخله آورده می شود که فهمی از دیپلوماسی ندارد، در بخش پژوهشی امنیت داخلی افغانستان کار می کند.
بنابراین واضح می گویم در وزارت خارجه ما نیروها در جایگاه شان قرار نگرفته است.
آقای رحمانی، انتخابات در پیش رو هست و مسئله فساد هم یک مسئله ساختاری است که در یک نفر و یا دو نفر ختم نمیشود، به نظر شما فساد را چگونه می شود ریشه کن کرد؟
مدیران دولت و شخص رییس جمهور، اراده مبارزه با فساد اداری را ندارند؛ به نوعی اعلام ناشده یک ساختار مفسدی به وجود آمده که در ایجاد فساد اداری، مالی و در سوء استفاده از قدرت سیاسی باهم دیگر همکاری می کنند.
دستگاه های عدلی و قضایی ما تبدیل به یک نگهبانان ظلم شده است، امروز مردم به یک قاضی طالب نسبت به یک قاضی دولتی اعتماد دارند، چون فیصله شان زود صورت می گیرد و جان طرف خلاص می شود. اما زمانی که پایتان به سارنوالی و محکمه کشیده می شود، گویا پایتان به جهنم و دوزخ کشیده شده است.
بنابراین تازمانی که دستگاه عدلی و قضایی ما اصلاح نشده و تازمانی که پارلمان ما یک اراده جدی نظارت نداشته باشد و رییس جمهور و مدیران ارشد مملکتی با فساد اداری و فساد پنهان اداری مبارزه نکنند، و در این عرصه ها کار نشود، من فکرمی کنم که کاهش فساد بیشتر به یک خیال و افسانه شبیه است تا واقعیت.
با تشکر از شما جناب رحمانی.
خبرگزاری بخدی
