افغانستان؛ نسبت به معاهده آب دریای هیرمند وفادار است

برخی مقام های ایرانی می گویند که حکومت افغانستان نسبت به تعهدات خود در قبال معاهده سرازیر شدن آب رود هیرمند به کشور ایران وفادار است.
حمید قزوینی مديرعامل آب منطقه اي ولایت سيستان و بلوچستان ایران، به روزنامه خراسان گفته است که مسئولان افغانستانی، اوایل ماه جوزای سال جاری در نشستی با مسوولان ایرانی در کابل بر وفاداری کابل نسبت به “معاهده آب هیرمند” تاکید کرده اند.
به گفته قزوینی، مسوولان افغانستانی در دیدار با مقام های ایرانی، تاکید کرده اند که به معاهده سال 1351 میان دو کشور وفادار هستند.
براساس معاهده سال 1351 که میان مقام های ایرانی و افغانستانی به امضا رسیده، افغانستان تعهد کرده است که سالانه 820 میلیون متر مکعب آب رود هیرمند را به ایران بدهد.

رود هیرمند که در جنوب غرب کشور موقعیت دارد، از جنجال‌ برانگیزترین منازعات میان افغانستان و ایران در چند دهه گذشته بوده است.
معاهده آب رود هیرمند در سال 1351خورشیدی ( 1973میلادی)  میان محمد موسی شفیق نخست وزیر وقت افغانستان وعباس هویدا نخست وزیر حکومت شاهی ایران، در کابل امضاء شد.
براساس این سند، افغانستان تعهد کرده است، در سالهایی که آب رودخانه هیرمند جریان “معمول” دارد، 22 متر مکعب آب در هر ثانیه را به ایران بدهد.
در سند امضا شده میان دو کشور روی منفعت های طرف افغانستانی در قبال این تعهد اشاره ای نشده و مشخص نیست که براساس کدام تفاهم، چنین سندی امضا شده است.
مشکلات تاریخی
شماری از آگاهان می گویند که اختلاف نظر و کشمکش‌ های سیاسی بر سر آب هیرمند میان افغانستان و ایران، از گذشته‌ های دور ادامه داشته و در سال 1351 علی رغم امضای معاهده میان دو کشور، بطوری ریشه‌ ای و بنیادی حل نشده است.
احمد بهزاد، نماینده مردم هرات در پارلمان در گفت و گو با خبرگزاری بخدی تاکید کرد که پیش از امضای این معاهده همواره کشمکش هایی بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند میان افغانستان و ایران وجود داشته و دو طرف با امضای این معاهده خواستند تا بر این مشکل نقطه پایان بگذارند.

^{شماری از آگاهان می گویند که اختلاف نظر و کشمکش‌های سیاسی بر سر آب هیرمند میان افغانستان و ایران، از گذشته‌ های دور ادامه داشته و در سال 1351 علی رغم امضای معاهده میان دو کشور، بطوری ریشه‌ای و بنیادی حل نشده است.}
به گفته او، تازمانی که این معاهده و دیگر قرارداد هایی که افغانستان با سایر کشورهای جهان امضا کرده است، فسخ نشود، افغانستان ملزم و مکلف به عملی نمودن آنها است.
آقای بهزاد با اشاره به ناتوانی های دولت افغانستان، تاکید کرد که تاکنون در بخش چگونگی استفاده از منابع آب طبیعی سرشار افغانستان، سرمایه گذاری های کلانی صورت نگرفته است.
او افزود؛ تا زمانی که در زمینه مهار منابع آبی کشور، اقدامات جدی صورت نگیرد فسخ قرارداد ها هم نتیجه‌ مشخصی در پی ندارد و این منابع همچنان از کشور خارج شده، هدر می روند.
آقای بهزاد می گوید که همسایگان افغانستان از آب سرشار رود خانه های آمو، هریرود و سلما نیز به شکل غیر قانونی و بدون کدام توافقی استفاده می کنند.
او حکومت را متهم کرد که تاکنون نتوانسته است منابع مهم طبیعی کشور را در جهت منافع ملی، مهار و کنترول کند.
اهمیت منابع آبی
آب یکی از مهمترین منابع طبیعی است که در تولید انرژی برق و توسعه کشاورزی کشور اهمیت به سزایی دارد.
شماری از آگاهان می گویند که افغانستان به عنوان یک کشور زراعتی، متکی به توسعه کشاورزی است و این امر باید از سوی دولت جدی گرفته شود.
به گفته آنان، اگر منابع آبی کشور به شکل درست و علمی مدیریت شوند، افغانستان به عنوان یک قدرت اقتصادی می تواند نقش مهمی را در میان سایر همسایگان خود بازی کند و از واردات غلات و گندم وسایر محصولات زراعتی بی نیاز باشد.

هم اکنون بیشتر نیازمندهای اقتصادی افغانستان به خصوص در زمینه های زراعتی، از کشورهای همسایه به خصوص ایران و پاکستان وارد می شود که این امر به گفته کارشناسان، ابزارهای نیرومندی برای فشارهای سیاسی بالای افغانستان به شمار می روند.
براساس مطالعات صورت گرفته، در حدود 140 هزار هکتار زمین کشاورزی که در شرق ایران موقعیت دارد، وابسته به آب رود هیرمند است و گفته می شود در صورتی که جریان آب افغانستان به ایران قطع شود، این ولایات با مشکلات زیادی روبرو می شوند.
در زمان حاکمیت طالبان تلاش هایی برای مهار آب رودخانه هیرمند از سوی طالبان صورت گرفت که با عث نگرانی شدید ایران شد.
احمد بهزاد نماینده مردم هرات در ولسی جرگه می گوید که فسخ قرار داد میان افغانستان و کشورهای همسایه راه حل اساسی نیست و پیش از آن باید زیرساخت‌ های اقتصادی و پروژه‌ های کلان ملی برای مهار و تنظیم چنین منابع روی دست گرفته شود.
مقام های افغانستانی در حالی از وفاداری به قرارداد های آب با ایران سخن گفته اند که به دلیل مشکلات ناشی از کمبود آب و انرژی برق، شماری از ولایت های کشور شاهد مهاجرت های گسترده باشندگان به شهرهای بزرگ کشور است.
سرازیر شدن روستا نشینان به شهرها به خصوص کابل، هرات و مزارشریف باعث شده است بیکاری، جرم و جنایت، مشکلات ترافیکی و قیمت زمین در این شهرها افزایش گسترده ای پیدا کند.
محمد جانان – تهران
خبرگزاری بخدی