صد سال پیش، روزنامه ای در افغانستان موسوم به “سراج الاخبار افغانیه” در کابل تاسیس و به چاب رسید.
هفته جاری، به مناسبت صدومین سالگرد تاسیس سراج الاخبار افغانیه و صدوپنجاهمین سالروز تولد علامه محمود طرزی، سیمیناری تحت عنوان “افغانستان صد سال در جستجوی اصلاحات” در دانشگاه کابل برگزار شد.
در این سیمینار، به شمول رئیس جمهور کرزی شماری دیگر از مقام های عالی رتبه دولتی، استادان پوهنتون، روزنامه نگاران و صدها تن از محصلان پوهنتون کابل شرکت داشتند.
مسوولان برگزار کننده می گویند که در این سیمینار، روی موضوعات نشر شده در سراج الاخبار افغانیه و مقاله های نوشته شده توسط محمود طرزی، و تاثیر آن بر روزنامه نگاری معاصر، بحث و گفتگو شده است.
طرزی کی بود؟
محمود طرزي از شاگردان سيد جمالالدين افغاني بود و سال ها نزد این دانشمندان شهیر افغانستان درس خواند.
محمود طرزي در سال 1865میلادی مصادف با اول سنبله سال 1244 هجري شمسي، در ولسوالی قره باغ غزني متولد شد.
پدرش غلام محمد خان نام داشت و از جمله شعراي آن وقت و زمان به شمار می رفت.
او در سال 1933 در اثر بيماری سرطان به عمر 68 سالگي در شهر استانبول ترکيه چشم از جهان پوشید و در همین شهر (استانبول) دفن شد.
محمود طرزی، نویسنده، روزنامه نگار و سیاست مدار، اولین شماره نشریه سراج الاخبار افغانیه را در سال 1911 میلادی منتشر کرد.
او مدیریت امور نشرات سراج الاخبار افغانیه را در همکاری با شماری دیگر از نویسندگان به عهده داشت.
محمود طرزی به کمک برخی دیگر از نویسندگان و روشنفکران در زمان حکومت داری امیر امان الله خان، جنبش مشروطیت را تاسیس و در زمینه کسب استقلال افغانستان تلاش های زیادی را انجام داد.
چرا پدر ژورنالیزم افغانستان؟
از محمود طرزی مسوول روزنامه سراج الاخبار افغانیه، به “عنوان پدر ژونالیزم افغانستان” یاد می شود.
وحید غروال، رییس پوهنزی ژورنالیزم پوهنتون کابل در گفتگو با خبرگزاری بخدی در پاسخ به این پرسش که چرا از محمود طرزی به عنوان “پدر ژورنالیزم افغانستان” یاد می شود گفت:” بنیاد، تهداب و پایه ژورنالیزم معاصر افغانستان را محمود طرزی گذاشت و مقالات زیادی را در عرصه ژورنالیزم نوشت و چاپ کرد؛ به همین دلیل از او به عنوان “پدر ژورنالیزم افغانستان” یاد می شود.”
غروال افزود:” از آن جایی که در اولین شماره سراج الاخبار افغانیه تمام اصول روزنامه نگاری مدرن در نظر گرفته شده بود، می توان از این نشریه به حیث بهترین نشریه، نام برد.”
آرزوهای طرزی، کرزی و اسپنتا
از محمود طرزی به عنوان سیاست مدار و نویسنده ای یاد می شود که آرزوهای بزرگ، نظیر استقلال افغانستان را در سرداشته است.
سال ها پس از مرگ محمود طرزی، شماری به این باور اند که او در راستای ترقی افغانستان از آدرس علم و دانش و پشتیبانی از نهضت زنان، سخت تلاش کرده است.
رییس جمهور کرزی در سیمینار “افغانستان صد سال در جستجوی اصلاحات” از محمود طرزی به عنوان یک شخصیت بزرگ و ملی یاد کرد.
آقای کرزی گفت که بسیاری از دولت مردان پیشین افغانستان از سوی او (محمود طرزی) آموزش و تعلیم دیده اند.
رئیس جمهور با اشاره با وضعیت جاری افغانستان افزود که شرایط کنونی کشور، مشابه به وضعیت دوران محمود طرزی است.
حامد کرزی گفت: ” در آن زمان نیز دست های خارجی در قضایای افغانستان دخیل بود و مانند امروز کوشش می شد که افغانستان از بحران نجات یابد.”
آقای کرزی تاکید کرد که جهان باید افغانستان را از “دریچه تروریزم” نه بلکه از دریچه علم و دانش بنگرد.
عبیدالله عبید وزیر تحصیلات عالی نیز در صدومین سالگی تاسیس سراج الخبار و صدوپنجاهمین سالروز تولد علامه محمود طرزی گفت که استقلال، پیشرفت و آزادی رسانه ها از اهداف و آرزوهای مهم محمود طرزی بود.
داکتر رنگین دادفر اسپنتا مشاور امنیت ملی رئیس جمهور در سیمینار “افغانستان صد سال در جستجوی اصلاحات” از طرزی به عنوان استاد سیاست یاد کرد.
اسپنتا می گوید:” آگاهان می گفتند که محمود طرزی در عرصه سیاست نتوانست تغییراتی را در نظام آن وقت به میان بیاورد؛ این به آن دلیل است که استادان سیاست فقط آرمان دارند ولی وقتی وارد دنیای سیاه سیاست می شوند نمی توانند کار ارزنده ای انجام دهند.”
آقای اسپنتا افزود: ” یکی از آرمان من این است که حد اقل جسم بی جان محمود طرزی را به افغانستان بیاوریم.”
منظور آقای اسپنتا این است که جسد محمود طرزی از ترکیه به داخل کشور انتقال داده شود.
او گفت، زمانی که وزیر امور خارجه بود با خانواده محمود طرزی برای انتقال جسد او به افغانستان صحبت کرده است.
رسانه ها در ده سال اخیر
پس از سقوط امارت اسلامی طالبان و روی کار آمدن نظام کنونی، رسانه ها به شکل کم سابقه در افغانستان رشد کرد.
در جریان ده سال گذشته، پس از تصویب قانون اساسی و به رسمیت رسیدن آزادی بیان و آزادی های شهروندی، زمینه برای فعالیت رسانه ای در کشور فراهم شد؛ ده ها تلویزیون، صدها رادیو و صدها نشریه چاپی جواز فعالیت دریافت کرد.
در نخستین روزهای آغاز کار رسانه های خصوصی در افغانستان، این رسانه ها با استقبال گرم مخاطبان در داخل کشور روبرو شد.
برخی از آگاهان مسایل رسانه ای به این باور اند که رشد رسانه ها در افغانستان تنها از رهگذر کمی قابل بحث است اما از نظر کیفی آنچنانیکه تصور می شد، رسانه رشد چندانی نداشته اند.
وحید الله غروال رییس پوهنزی ژورنالیزم پوهنتون کابل به این باور است که عدم حضور افراد مسلکی در رسانه یکی از عوامل اصلی پائین بودن کیفیت در نشرات این رسانه ها است.
او می گوید که شماری از رسانه های افغانستان با جذب افراد غیر مسلکی تلاش دارند تا به اهداف اقتصادی و سیاسی خود دست پیدا کنند.
رسانه در نگاه مردم
شماری به این باور اند که با گذشت هر سال در میان رسانه های فعال در افغانستان، علاقمندی مردم به رسانه های چاپی کم رنگ می شود.
حبیب نادری، مسوول توزیع شماری از روزنامه ها در کابل، به این باور است که بیشتر روزنامه ها را ادارات دولتی، رسانه های صوتی و تصویری، سفارت خانه ها و اشخاص مطرح سیاسی و اجتماعی خریداری می کنند.
به گفته نادری، پس از ادارات دولتی، دانشجویان پوهنتون کابل نیز تمایل به خریداری روزنامه دارند.
نادری به خبرگزاری بخدی گفت:” روزانه از 50 الا 60 شماره روزنامه ها از سوی مردم عام، خریداری می شود که این رقم در مقابل هزاران مخاطب عام رسانه های تصویری، خیلی اندکی است.”
محمد جان آریا، خبرنگار، به این عقیده است که در افغانستان اکثریت مردم تا هنوز به فرهنگ روزنامه خوانی علاقه نگرفته اند.
وحید الله غروال رییس پوهنزی ژورنالیزم پوهنتون کابل به این باور است که عدم حضور افراد مسلکی در رسانه یکی از عوامل اصلی پائین بودن کیفیت در نشرات این رسانه ها است.
آریا گفت:” رسانه های تصویری توانسته اند با برنامه های سیاسی و انتقادی، کم کم در بین مردم نفوذ کرده و اعتماد بخشی از ساکنان کشور را به خود جلب کرده اند.”
آریا وزارت اطلاعات و فرهنگ را به کم کاری در عرصه نظارت بر رسانه ها متهم کرد.
روح الله، دانش آموز می گوید که تلویزیون ها بیشتر برنامه های تفریحی دارند تا آموزشی.
روح الله افزود:”از طرف شب همه اعضای خانواده ما تلویزیون نگاه می کنند؛ هر عضو خانواده برنامه مخصوصی را دوست دارد اما همه بیشتر به دنبال سریال های هندی هستند.”
با این وجود، ازدیاد رسانه ها در یک دهه اخیر، از دستاورد های نظام کنونی به شمار می رود.
شماری از آگاهان از کارکرد های رسانه ها قدردانی کرده می گویند که رسانه های افغانستان به حیث قدرت چهارم در دولت، توانسته اند دستاورد های خوبی داشته باشند.
الیاس یورش – کابل
خبرگزاری بخدی
