هشت مارچ، روز جهانی زن است. مبارزات زنان در طول صد سال گذشته در بسیاری از کشورهای دیگر توانسته که میزان مشارکت زنان برای تعیین سرنوشت شان را تضمین کند. افغانستان با توجه به بحران های گوناگونی که در سه دهه اخیر، در گیرآن بوده با مشکلات زیادی در این مورد مواجه است. پس از استقرار نظام جدید ، بحث مشارکت زنان در تعیین سرنوشت شان به یکی از گفتمان های جدی مبدل شد اما هر از گاهی سرو صداهایی نیز در این باره ایجاد شد که اعلامیه شورای علما در باره تفکیک جنسیتی آخرین مورد آن است.
محمد الیاس یورش خبرنگار بخدی در گفتگویی با لطیفه سلطانی، مسوول بخش حقوق زنان کمیسیون مستقل حقوق بشر به بررسی مشکلات فراروی زنان در افغانستان پرداخته است.
سپاس خانم سلطانی ، در حال حاضر مهم ترین چالش های فراروی زنان در افغانستان کدام موارد است؟
به نام خدا، من به نوبه خود فرارسیدن هشتم مارچ را به تمام زنان جهان مخصوصا زنان افغانستان تبریک می گویم، امیدوارم تا با فرارسیدن این روز یک بار دیگر زنان افغانستان و نهاد های مدافع حقوق زن با گام هایی جدی تر و عزمی راسخ، در راستای حقوق بشری زنان وارد فعالیت شوند. در
حالی که در آستانه هشت مارچ روز جهانی زن قرار داریم؛ یک سلسله نگرانی هایی در رابطه به تامین حقوق زنان در افغانستان نیز وجود دارد که امروز زنان متاسفانه در راستای تامین حقوق شان با یک سلسله چالش هایی مثل عدم تامین امنیت و چالش های امنیتی در افغانستان مواجه اند.شما در گزارش کمیسیون مستقل حقوق بشر که روز (چهارشنبه)به نشر رسید؛ شاهد کاهش و حضور کم رنگ زنان در نهاد های دولتی و غیر دولتی بودید و این خودش مایه نگرانی ماست. به نظر من یک دلیل آن نا امنی بوده و به اصطلاح خانم هایی که خواستند در ادارات دولتی یا غیر دولتی کار کنند بیشتر تهدید شدند و نتوانستند که کار کنند. از طرفی هم عرف و عادات نا پسند مایه نگرانی کمیسیون است که زنان به عنوان جنس درجه دوم تلقی می شوند و این تلقی نا ثواب از زنان باعث می شود که آنان در عرصه های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی حضور کمرنگ داشته باشند.
بررسی شما در مورد دستاورد های زنان در طول ده سال حاکمیت نظام جدید چیست؟
در مورد دستاورد های زنان و همچنان نهاد های که در رابطه با تامین حقوق زنان در افغانستان کار کرده اند امروز شاهد حضور درصدی کم زنان در نهاد های دولتی و نهاد های جامعه مدنی هستیم، حضور زنان در رسانه ها یک دستاورد بسیار خوب است؛ حضور زنان در پارلمان و در مشرانو جرگه هم یک دستاورد است. همچنان در رابطه با دستاورد های جامعه مدنی افغانستان که به خاطر بهبود وضعیت زنان در محلاتی مثل زندان بوده اند و همچنان از نظر صحی زنان امروز وضعیت خوب تری دارند نسبت به چندین سال اخیر. همچنان یک پناهگاه بسیار خوبی که به خانه امن موسوم است ایجاد شده و یکی از دستاورد های خوب جامعه مدنی افغانستان است.
امروز زمانی که خشونت زیاد می شود و بد رفتاری های زیادی در محیط خانواده بالای زنان صورت می گیرد زنان پناهگاهی دارند و این پناهگاه یک فرصتی است برای شان. طوری که آنان از خانه بیرون آمده شکایت شان را به نهاد های جامعه مدنی و حقوق بشر و در عموم به گوش دولت می رسانند خوب این خانه امن برای کسانی که با بد رفتاری بسیار شدیدی در محیط خانواده مواجه می شوند و زمینه برگشت به خانواده و فامیل ندارند.
خانه امن یک فرصت خوب است برای شان برای مدتی که قضیه شان حل شود یا لااقل در کوچه و بازار آواره نمی شوند و مورد سوی استفاده قرار نمی گیرند. از سوی دیگراین ها از نظر مساعدت های حقوقی نیز برخوردار می شوند و کیل مدافع می گیرند تا زمانی که قضایای شان برآورده شود.
شماری از رسانه ها گزارش هایی منتشر کرده اند که در خانه امن تبادل مواد مخدر صورت می گیرد و خانم ها از لحاظ روانی دچار مشکل می شوند آیا شما این گزارش ها را تایید می کنید؟
این گزارش ها در سرحد ادعا است. در رابطه با مشکلاتی که در خانه امن وجود دارد می توانیم از مشکلات تخنیکی حرف بزنیم که ما نگران آن هستیم و این مشکلات تنها در خانه های امن نه؛ بلکه در بسیاری از نهاد های افغانستان وجود دارد. اما ادعا هایی که در این اواخر در رسانه ها پخش شده صحت ندارد. ما زیاد کوشش کردیم، اما در این رابطه اسناد و شواهد کافی در دسترس ما قرار داده نشد؛ به این دلیل ادعا نمی توانیم که مشکلی در خانه های امن وجود دارد. ولی نظارتی که کمیسیون در پایان هر ماه از خانه های امن دارد نشان می دهد که وضعیت تا جایی رضایت بخش است و زنان از امکانات معیشتی خوبی در خانه امن برخوردار هستند و حتی کسانی که قربانی اند و شکایت دارند با مساعدت های حقوقی نیز دسترسی دارند.
در مورد زندان ها چطور ؟ روز گذشته گزارشی از زندان های غزنی به دست خبرگزاری بخدی رسیده بود که زندانیان زن در این بازداشتگاه مورد استفاده و آزار جنسی قرار می گیرند، نظر شما در این مورد چیست؟
این ادعا به کمیسیون همچنان رسیده. هیاتی که فعلا از کابل به ولایت غزنی رفته در تلاش اند تا این موضوع را بررسی بکنند و ما به زودترین فرصت این موضوع را بررسی می کنیم و گزارش اش را به دولت افغانستان می دهیم تا آنان با رفع این مشکل، اقدامات جدی به خرج دهند.اما وضعیت زندان ها به طور عموم نسبت به سال های گذشته بهتر شده و نمونه آن زندان هرات است که در آن امکانات معیشتی مناسب است. زنان به غذای و آب آشامیدنی مناسب دسترسی دارند کورس های آموزش قران کریم، انگلیسی کمپیوتر و همچنان وسایل ورزشی برای زنان دایر شده و نظارت کمیسیون در رابطه با رسیدگی به دوسیه های زنان در محاکم دارند. در مجموع برداشت ما این است که وضعیت زنان زندانی خوب است.
موثریت کمک های جهانی برای رشد ظرفیت های زنان در افغانستان تا چه اندازه است؟
گرچه پس از سقوط رژیم طالبان در افغانستان و روی کار آمدن دولت جدید؛ تعهداتی را که جامعه جهانی و دولت افغانستان در رابطه با تامین حقوق زن در افغانستان داشته اند، متاسفانه به طور صد در صد عملی نشده است. نبود یک میکانیزم درست نظارتی که بتواند نظارت و از چگونکی کمک های جهانی آمار گیری کند یک مشکل عمده است.
اگر ما می توانستیم یک مکانیزمی که تعیین کند؛ چه اندازه جامعه جهانی توانسته تعهدات اش را در افغانستان عملی بسازد و یا یک هماهنگی درست و سازماندهی شده از طرف جامعه مدنی بر فعالیت های جامعه جهانی صورت می گرفت؛ ما بدون شک شاهد عملی شدن تعهدات جامعه جهانی و دولت افغانستان به طور صد در صد می بودیم. امروز چالش های امنیتی و کاهش میزان حضور زنان در ادارات دولتی و همچنان تهدید شاگردان و دختران مکاتب در مناطق دور دست و قصبات افغانستان خودش نشان دهنده این است که تعهدات جامعه جهانی در افغانستان عملی نشده است.
کمیسیون مستقل حقوق بشر در طول ده سال نظام جدید؛ چه دستاورد ها داشته است؟
کمیسیون مستقل حقوق بشر چون فعالیت نظارتی داشته است و در عرصه بلند بردن سطح آگاهی مردم با توجه به امکاناتی که ما در دسترس داشتیم و مقدار پولی که کمیسیون مستقل حقوق بشر در دسترس داشت ما تا جایی از فعالیت های خود راضی هستیم. اما از اینکه در رابطه با
نظارت در بسا موارد،ما ناکام هستیم هم خشنود نیستیم. در قسمت شکنجه در زندان ها گرچند که وضعیت بهتر شده نسبت به سال های قبل، اما همچنان امنیتی ملی افغانستان در رابطه به کاهش شکنجه در افغانستان آن چنان که کمیسیون حقوق بشر انتظار داشته همکاری نمی کند.هنوز هم شکنجه در بعضی از زندان های افغانستان دیده می شود که مایه نگرانی ما است. از سویی، هنوز هم چالش های امنیتی در مسیر راه تامین حقوق بشری زنان وجود دارد که ما نگران هستیم. مطابق ماده 58 قانون اساسی کمیسیون مستقل حقوق بشر ضمانت محکم قانونی دارد که باید از سوی نهادهای امنیتی جدی گرفت شود. در حال حاضر ما با چالش تمویل پایدار از جانب دولت مواجه هستیم و هنوز دولت به کمیسیون مستقل حقوق بشر پول نداده و مارا از لحاظ مالی تمویل نکرده است.
ازطرفی هم حضور ناقضان حقوق بشر، حضور بنیاد گرایی در تشکیلات دولتی و غیر دولتی افغانستان چالش های بسیار جدی فراروی ما ایجاد کرده است. حتی در رده های بالای حکومت ما با مشکلات گوناگونی مواجه هستیم.
گفته می شود؛ دولت افغانستان و شخص آقای کرزی درعزل و نصب کمیشنرهای حقوق بشر و امور داخلی این نهاد دخالت می کنند؛ در این مورد دیدگاه شما چیست؟
کمیسیون مستقل حقوق بشر، یک نهاد مستقل است. رییس جمهور افغانستان صلاحیت دارد تا اعضای این کمیسیون را با توجه به سطح تحصیل، موضوع قومیت، موضع لسان و اشخاصی که در جنایت دخیل نباشند و به احزاب سیاسی وابستگی نداشته باشند؛ انتخاب کند.این صلاحیت رییس جمهور افغانستان است. در رابطه با تصمیم اخیر رییس جمهور، یکی از کمیشنران به رحمت حق پیوسته بود و دو تن دیگر دوره کاری شان تمام شده بود و فقط برای تمدید شان ظاهرا ریس جمهور افغانستان موافقت نکرده و این تصمیم نهایی نخواهد بود و ما منتظر تصمیم نهایی هستیم.
پس شما در طول این مدت منتظر تصمیم نهایی آقای کرزی بودید؟
بلی و تا اکنون تصمیم نهایی گرفته نشده است.
شما مشارکت سیاسی زنان در حالت کنونی افغانستان را چگونه تعریف می کنید و چه راهکار هایی را پیشنهاد می کنید؟
مشارکت سیاسی زنان یعنی حضور زنان در عرصه های سیاسی. چه در سطح تصمیم گیری چه در مقام های دولتی مانند معین، وزیر، معاون رییس جمهور، ریس جمهور و امثال این که زنان حق دارند بر اساس قانون اساسی به این حق شان برسند. یعنی اینکه در صحنه انتخابات ظاهر شوند و خود را در مقام های مختلف کاندید کنند. اما هنوز هم مشکلاتی مانند عرف و عادات ناپسند، برداشت های سنتی و چالش های امنیتی باعث می شود که زنان روز به روز حضور شان در عرصه سیاسی کم رنگ شود.اگر شما گزارش ما را به صورت دقیق و جدی مطالعه کنید ما در هر عرصه شاهد کاهش حضور زنان بوده ایم. چنانچه در انتخابات در بعضی نقاط افغانستان زنان حق ندارند خود شان رای دهند و کارت های انتخاباتی شان از سوی شوهر های شان برده می شود و شوهر از طرف زن رای می دهد که این واقعا مایه نگرانی کمیسیون است.
عمده ترین نگرانی کمیسیون مستقل حقوق بشر در مورد نقض حقوق زن پس از سال 2014 چیست؟
عمده ترین نگرانی ما موضوع نا امنی و حضور بنیاد گرایی و تفکر طالبانی در افغانستان است . اگر بار دیگر طالبان با همان افکاری که در زمان حکومت قبلی شان داشتند، بیایند و زنان را دوباره در خانه بنشانند و از حق تحصیل و دسترسی به فعالیت های اجتماعی و اقتصادی محروم سازند و مجبور کنند که فقط اینها در خانه باشند؛ این موجب نگرانی ماست که خودش موضوع کرامت و احترام به حقوق بشر و حقوق انسانی را زیر سوال می برد.
شما به عنوان یکی از مدافعان حقوق مردم افغانستان آیا پروسه صلح را حمایت می کنید؟
در رابطه با موضوع صلح، کمیسیون حقوق بشر طرفدار این پروسه هستیم. در زمان جنگ قربانی، اولی و اصلی را زنان افغانستان تشکیل می دهد.از حق تحصیل محروم می شوند از حق زندگی خوب محروم می شوند در زمان جنگ تجاوز جنسی و خشونت های زیادی بالای زنان اعمال می شود. اما در شرایط فعلی چون حضور زنان در پروسه صلح بسیار کمرنگ است و قطعنامه 1325 که افغانستان عضو سازمان ملل متحد و متعهد به تطبیق و اجرای قطعنامه است این زیاد در نظر گرفته نشده است. از طرفی هم در جریان جنگ و حمله های انتحاری افراد آسیب پذیر که زنان و اطفال اند بیشتر آسیب می بینند.این مایه نگرانی ما است که در پروسه صلح همیشه از دولت افغانستان خواسته ایم تا باید این پروسه شفاف باشد. حقوق زنان را در جریان صلح در نظر بگیرند و با کسانی که با حقوق زنان، حقوق بشرو دموکراسی در افغانستان باور ندارند کوشش کنند تا از راه مسالمت آمیز با آنان صلح کنند.
درطول دو ماه اخیر رقم خشونت ها علیه زنان و خودسوزی زنان به طور چشمگیری افزایش یافته است. شما به چه اندازه بالای دولت فشار آورده اید برای محو این خشونت ها؟
جلسات متعدد دادخواهی گرفته شده با ریس جمهور افغانستان و همچنان با شورای علمای افغانستان در رابط به اینکه زنان خودسوزی می کنند؛ ما خواستیم که آنان تبلیغ کنند که خودسوزی راه مبارزه با خشونت نیست . همچنان قتل های ناموسی که در این اواخر بیشتر شده است و این برمی گردد با برداشت های قبیلوی و عنعنوی مردم افغانستان که هنوز هم به حقوق زن اعتقاد ندارند . اینکه یک زن از حقوق خویش آگاه می شود و در باره خشونت های تحمیلی سرباز می زنند و کوشش نمی کنند که تسلیم شوند. اینها با بدرفتاری های بسیار شدید مواجه می شوند. ما از دولت افغانستان خواهش کردیم که مرتکبین تجاوز جنسی و کسانی که زنان را بی گناه به قتل می رسانند به پنجه قانون سپرده شوند. تا جایی که رییس جمهور افغانستان در این اواخر به صورت مشخص از نهاد های عدلی و قضایی افغانستان خواستند که به صورت مشخص مرتکبان خشونت علیه زنان را به پنجه قانون بسپارد.
تشکر از شما خانم لطیفه سلطانی مسوول بخش حقوق زن کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان
