شماری از چهره های سیاسی، فرهنگی و دانشجویان امروز همایشی موسوم به بررسی انتقادی، تحلیلی “اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان (غیر پشتون ها)” را در کابل برگزار کردند.
کتاب اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان (غیر پشتونها) چندی پیش از سوی اداره اکادمی علوم منتشر شد که واکنش های طیف های مختلف از جمله کارشناسان، روشنفکران و مردم را در پی داشت.
رییس جمهور حامد کرزی در پاسخ به این اعتراضات و آنچه اهانت به یک قوم مشخص تلقی شد، رییس و سه تن از اعضای ارشد این اداره را از وظایف شان برکنار کرد.
مسئولان برگزاری همایش انتقادی و تحلیلی اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان، هدف از این برنامه را نقد تحلیلی – علمی این کتاب، تلاش در جهت ترویج الگوهای برخورد تکثرگرایانه، دموکراتیک و علمی، تولید متن و توسعه فرهنگ نقد و گفتمان علمی در کشور، سنجش ظرفیت و تواناییهای اکادمی علوم و نقد کارنامه آن و تلاش برای ارایه راهکار ها برای عبور از وضعیت موجود خواندند.
سخنرانان این محفل، پرتو نادری شاعر و نویسنده، داکتر زهرا لطفی، اسلم جوادی و علی امیری استادان دانشگاه، هریک به نقد و بررسی جنبه های مختلف کتاب اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان، پرداختند.
تاریخ درباری
زهرا لطفی از لحاظ روش شناسی، “کتاب اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان” را فاقد اعتبار علمی دانست و گفت: “در این کتاب از روش سنتی – تاریخی استفاده شده است که در شرایط کنونی هیچ اهمیت و اعتبار علمی ندارد.”
خانم لطفی، با طرح این پرسش که در شرایط کنونی و در یک نهاد علمی، چرا از شیوههای سنتی تحقیق استفاده میشود، تاکید کرد که در این باره دو دلیل وجود دارد؛ یکی، پژوهشگران اکادمی علوم با روش تحقیق مدرن آشنایی ندارند و یا اینکه، شیوه های مدرن تحقیق را میدانند و مغرضانه از روش سنتی – تحقیق استفاده میکنند.
به نظر لطفی، شیوه تاریخ نویسی در تاریخ افغانستان، بخصوص در دوران معاصر به شکل “دودمانی، درباری و تک نگاری” بوده است.
او می گوید که تاریخ نگاری در خدمت سیاست، برای مشروعیت دادن به خاندان قدرت بوده است.
به نظر این استاد دانشگاه، چون شیوه های تاریخ نگاری، دودمانی و درباری بوده؛ کسانیکه در قدرت سیاسی حضور داشته، در تاریخ نگاری نیز نقش داشتند.
زهرا لطفی تایید کرد که اقلیت های قومی که از قدرت محروم بوده، در نوشتن تاریخ نیز هیچ نقشی نداشته اند.
او گفت: “دانشمندان اکادمی علوم، بدون اینکه وقایع تاریخی را تفسیر و تحلیل کنند، از روش “چرخ و قیچی” استفاده کرده و مطالب تاریخ های درباری را “کاپی- پست” کردند.”
نوشته چرکین
پرتو نادری، شاعر و نویسنده کشور با اشاره به مطالب و محتوای کتاب “اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان” آنرا یک “نوشته چرکین” خواند.
آقای نادری گفت، این کتاب هیچ یک از موازین و معیارهای یک تحقیق را با خود ندارد و علاوه بر آن، غلط های املایی، نوشتاری و ادبی بسیار فراوان مشاهده میشود.
او، تاکید کرد که در این کتاب “سفسطه و جعل حقیقت” صورت گرفته است.
آقای نادری ضمن اشاره به مطالب و محتوای کتاب گفت: “این کتاب برایم از یک لحاظ خنده آور که گفته؛ هزاره ها نان گندم خود را در تنور پخته می کنند؛ مگر دیگران چنین نمیکنند؟ از سوی دیگر هم گریه آور است که گفته، مردم هزاره یک قوم عقب مانده است. مگر دیگران عقب مانده نیستند؟”
نادری از پایین بودن درجه علمی و تحصیلی اعضای اکادمی علوم انتقاد کرد و گفت: “افرادی که شهادت نامه صنف دوازدهم را ندارند، در اکادمی علوم کار میکنند.”
پروژه سیاسی
اسلم جوادی از سخنرانان دیگر در این محفل که در مورد “سیاست زدای از علم” صحبت می کرد گفت: “اکادمی علوم حاضر به بحث و دیالوگ نشده و تا کنون منولوگهای یک طرفه بدون مخاطب صورت گرفته است.”
آقای جوادی با توجه به اینکه، نویسندگان این کتاب با پیش فرض و سلیقههای شخصی خود به موضوع نگاهی داشته است تاکید کرد که مولف و نویسنده حق ندارد که پیش فرض خود را داخل محتوای کتاب سازد.
او چاپ این کتاب را، پروژه سیاسی و برنامه ای برای تحقق “آرمان شهر تک صدایی” در این کشور عنوان کرد.
این استاد دانشگاه تایید کرد که کتاب اطلس اتنوگرافی اقوام ساکن در افغانستان هیچ سنخیت با روشهای تحقیق علمی ندارد.
او با مطرح کردن بحث اتنوگرافیک و انسان شناختی افزود، برای تولید یک اثر اتنوگرافیک مدت زمان بیشتر از ده سال ضرورت است اما دانشمندان اکادمی علوم به مدت 10 روز تمامی مواردی جامعه مورد نظر شان را که شامل چندین ولایت میشود؛ مطالعه و به پایان رسانده اند.
جوادی هشدار داد که جامعه ما (افغانستان) به دلیل فقدان فرهنگ علمی و اکادمیک در برابر چنین رویدادها خاموش میماند.
یکسانی علم و جهل
علی امیری، آخرین سخنران این محفل با انتقاد از اکادمی علوم گفت: “با اکادمی علوم گفت و گوی ندارد، زیرا این اداره دغدغه دانایی ندارد.”
او می گوید که در اکادمی علوم مرز دانایی و نادانی مخدوش و شکسته شده است.
امیری، که سخنان اش بیشتر بر روی دایرة المعارف آریانا متمرکز بود، تاکید کرد که نویسندگان دایرة المعارف آریانا، موضوعات و مطالبی را در باره شماری از نویسندگان و فلاسفه نوشته که آنان هیچ ارتباط و اشاره ای به این موضوعات نداشته اند.
از جمله مواردی که امیری اشاره کرد اینکه، مطابق محتوای کتاب دایرة المعارف اریانا، ابنسینا فیلسوف بزرگ جهان اسلام، سه بار متولد و از دنیا رفته و همچنان ترجمه آثار ارسطو به ابن رشد نسبت داده شده است.
آقای امیری تاکید کرد که در این کتاب به خیلی از نویسندگان، فلاسفه و فراتر از آن، به علم و دانایی توهین شده است.
در پایان این همایش، قعطنامه چهار مادهی نیز منتشر شد.
