وضعیت رسانه‌های افغانستان؛ به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات

روز سوم ماه می میلادی مصادف است با روز جهانی آزادی مطبوعات در جهان، از این روز در تمام جهان گرامی داشت به عمل می آید و از کارکردهای خبرنگاران و مجری برنامه‌های رسانه‌ای مانند واحد خبر و برنامه‌های سیاسی که در حقیقت این دو واحد ستون فقرات رسانه گفته می‌شود تقدیر و قدردانی صورت می‌گیرد .

و اما کمی این طرف تر افغانستان می‌آییم، در کشور جهان سومی، کشوریکه هیچ چیز غیر ممکن نیست در آن، اگر دقیق دقت شود دیده می‌شود که بازار رسانه به “مندوی” و رسانه به کچالو فروشی شباهت دارد و سخن معیار و مسلک در چنین وضعیتی خریدار ندارد ولی این بازار، بازار معجزه هاست، مثلا:  در یک چشم بهم زدن همه چیز تغییر می کند، در جریان یک ماه نوجوان تدوین گر مدیر خبر می‌شود، در یک روز مجری برنامه های موسیقی خبرنگار می‌شود، در یک شب دختر فلم گوینده خبر می‌شود او هم در رسانه‌ی که ادعای درجه اول بودن دارد، در یک چشم برهم  زدن مجری وکیل می‌شود همین‌گونه سخنگوی دولت …و هزاران مثال دیگر که هرکدام شما شاهد آن بوده اید.

از سویی هم تعهد به کار رسانه ا‌ی چنان ضعیف است که کارمندان رسانه‌ها با اندک بادی از جای بی‌جا شده و به مسلک دیگری روی می آورند.

اما در مورد خود رسانه؛

در کشوری که اکثریت مردم زیر خط فقر زندگی می‌کنند و سطح آگاهی و دانش اکثریت زیر صفر می‌باشد، اما تعدادی از رسانه ها آنقدر پیشرفت کرده که این جهش بی نظیر رسانه‌ای را می‌تواند با کشورهایی همچون امریکا، آلمان و بریتانیا برابر کرد، اما با اندک تفاوت؛ رسانه‌های آنها رسانه ملی و مردمی اشت که به گونه کامل در شیوه کار شان دقت، بی طرفی و توازن را می‌توان دید، اما رسانه های افغانستان از کشورهای خاصی تمویل می‌شوند و شمار دیگر هم به کمک برخی مقامات دولتی، از بودجه دولت افغانستان تغذیه شده و به نفع یک ‌گروه و یا قوم خاصی فعالیت می کنند. البته شمار دیگری از رسانه‌ها نیز توسط افراد و گروه‌های خاصی ایجاد شده اند که بدون شک در فعالیت‌های شان تنها منافع و اهداف همان افراد و گروه ها در نظر گرفته می‌شود.

در افغانستان به‌جز شبکه رادیو و تلویزیون ملی دیگر تمامی رسانه های تصویری، شنیداری، چاپی و آنلاین غیردولتی و مربوط به افراد سیاسی، رهبران قومی و تاجران می باشند که بیشتر آن از سوی مدیر مسوولان اداره و مدیریت می شوند. از آنجایی که صاحبان رسانه ها افراد غیر مسلکی در بخش مطبوعات استند فقط دوست دارند برنامه های رسانه ها مطابق به اهداف آنان عیار شود و یا بیشتر صاحبان رسانه ها می خواهند در آغاز هر برنامه تصویری از خود شان به نمایش گذاشته شود. در هر تبلیغ و تیتر برنامه هفت، هشت عکس های صاحب امتیاز پایین و بالا می‌شود. با این حساب در رسانه های افغانستان معیار کار مسلکی کمتر به چشم می خورد.

از سویی هم در مجموع در رسانه‌هایی افغانستان قرارداد کاری یکطرفه بوده و خبرنگاران هرگز از حقوق قانونی خود بهره‌مند نمی باشد. چنانچه هر زمانی که کارفرما دلش خواست، می‌تواند خبرنگاران و کارمندان را بدون هیچ دلیلی از کار برکنار کند. در بعضی از رسانه‌ها حتی حق استخدام و اخراج بدست رییس رسانه است.

اگر خبرنگار به پیشنهادهای معقول و غیر معقول رییس جواب بلی دهند که خوب، و اگر جواب بلی ندهد کارش تمام و معاش اش هم داده نمی شود، مثل من، خودم که درست در شب عید از کارم برکنار شدم، دیدم که به جای من کسی را در برنامه آوردند که قبل از آن خودم روزانه از تمرین دادن او خسته می‌شدم. هدف من این نیست که ما خیلی بهتر استیم، نخیر اما بسیاری از خبرنگاران و کارمندان رسانه ای استند که بی تجربه و غیر مسلکی اند اما به دلیل داشتن روابط با رییس رسانه استخدام شده و کار می‌کنند.

خلاصه اگر اکنون هم از من سوال شود که آیا خبرنگار شدی؟ جواب من این است: نخیر! من در تلاش هستم تا بتوانم یک خبرنگار خوب شوم. در حالیکه 10 سال می‌شود که در رسانه‌های مختلف در بخش‌های خبر و برنامه‌های سیاسی کار کرده ام،  ورکشاپ‌ها، درس و تحقیق و سفرهای کاری زیادی در این عرصه داشته ام، با این وجود، هنوز وقتی گزارشی را می نویسم، قبل از  نشر کردن آن را به آقای پرتو نادری، اسماعیل جهانگیر، علی نوازش، جناب کاوه و دیگر همکاران برای اصلاح و ویرایش ارسال می‌کنم.

بحث این است که وقتی دختران و پسران بی‌تجربه و بدون داشتن هیچ تحصیل و تجربه ای، بروند مجری برنامه‌های رادیو و تلویزیون شوند، پس ما چه انتظاری از تاثیرات مثبت فعالیت رسانه‌ها داشته باشیم. مثلا: مجری برنامه موسیقی را می‌شناسم که به خبرنگاری دست زده، بعد از مدتی بدون آنکه خبرنگار شده باشد، به عنوان مجری خبر و برنامه‌های سیاسی کارش را آغاز کرده است، بسیار تعجب آور است که چنین فردی، گفت‌وگو های ویژه را نیز پیش می‌برد، اینگونه است که افراد مسلکی جای خود را در رسانه‌ها نمی بینند و از  این مسلک مقدس خسته می‌شوند. خلاصه خبرنگار شدن آسان نیست. از کسانی که واسطه دارند و در رسانه‌ها کار می‌کنند خواهش می‌کنم که لطفا حرفه مقدس خبرنگاری را خراب نکنید.

تمنا جهش- نویسنده و خبرنگار