فرهنگ کتابخوانی در افغانستان به صورت باید و شاید آن نهادینه نشده، اینجا یافتن کتاب و کتاب خوان هر دو دشوار است.
اگرچه با توجه به آمار بلند بیسوادی در این کشور نباید در مقابل کمرنگی فرهنگ کتاب خوانی تعجب کرد اما با گذشت هر سال و رشد آموزش و پرورش در این کشور، معدود علاقمندان به کتاب نیز با مشکل یافتن کتاب مورد نیازشان رو به رو می شوند.
حمیدالله شهرانی رئیس کتابخانههای عامه میگوید: “در تشکیل وزارت اطلاعات و فرهنگ 82 کتابخانه عامه در سراسر کشور وجود دارد که در حدود ۳۰۰ هزار جلد کتاب در این کتابخانهها حفظ میگردد که با تاسف پاسخگوی نیاز نسل امروز نبوده و اکثریتی از این کتابها را، کتابهای سابقه تشکیل میدهد.”
وی افزود طبق احصایهای که در طول ۸ ماه اخیر در مرکز صورت گرفته است روزانه به طور اوسط ۳۰۰ نفر به کتابخانههای عامه مراجعه میکنند که بیشتر آنرا محصلانی تشکیل میدهند که برای نوشتن پایان نامه خود به منابع نیاز دارند.
بریالی فطرت استاد دیپارتمنت فلسفه و جامعه شناسی در دانشگاه کابل، از میان عوامل متعدد، عامل اساسی فقر فرهنگ کتابخوانی در کشور را، فقرو پایین بودن سطح سواد میداند.
اما او به آینده خوشبین است و می گوید: “این روز ها تحصیل به یک رقابت بین خانوادهها و گروههای مختلف تبدیل شده است که می تواند زمینه ساز گسترش کمیت و کیفیت سواد، افزایش افراد باسواد و در نهایت افزایش میزان افراد مطالعه کننده باشد.”
آقای فطرت به تشویق کودکان از سوی خانواده ها و نهادهای آموزشی برای عادت سازی مطالعه تاکید می کند.
او می گوید که دولت و نهادهای جامعه باید برای رشد فرهنگ کتاب خوانی بکوشند و سرمایه گذاری های بیشتر به خصوص در نهادهای آموزش و پرورش در این زمینه صورت گیرد.
وی افزود که رسانه ها نیز می توانند در این بخش از طریق آگاهی دهی به مردم در مورد نقش مطالعه در تکامل شخصیتی، اخلاقی، رفتاری، فردی و اجتماعی موثر واقع شوند.
اما نبود فرهنگ کتاب خوانی در افغانستان تنها مشکل نیست بلکه برای تعداد محدودی که علاقمند به کتاب خوانی هستند یافتن کتاب های مورد نیاز نیز چالشی بزرگ است.
جعفرعارفی فارغ دانشکده علوماجتماعی می گوید که در تحقیقات کتابخانهی به منظور تهیه منوگراف با مشکلات زیاد مواجه شده است.
او میگوید که منابع و کتابهای دست اول اکثرا در کتابخانه های افغانستان وجود ندارد و اگرهم و جود دارد به ندرت یافت می شوند.
به گفته وی، منابع دست اول اکثرا ترجمه نشده و به زبان انگلیسی میباشند، لذا به خاطر عدم فروش کتابهای انگلیسی، کتابخانهها و کتاب فروشیها از داشتن کتابهای از این دست اجتناب میکنند.
آقای عارفی می گوید که ترجمه این کتاب ها که اکثرا تخصصی است، نیز متقاضیان زیاد ندارد و به این دلیل کتاب فروش ها از فراهم کردن آن خودداری می کنند.
جواد یک تن از کتاب فروشان شهر کابل می گوید: “مردم یا پول ندارند و یا توجه خاصی به کتاب خواندن ندارند، اکثر مشتریان را متعلمین و محصلین تشکیل میدهند که کتابهای مورد نیاز خود را جبرا خریداری می کنند.”
با وجود تمام این مشکلات تلاش هایی برای رشد فرهنگ کتاب خوانی و فراهم سازی کتاب های مورد نیاز جریان دارد.
حمیدالله شهرانی پلانهای حکومت را برای رشد کتابخانههای عامه کافی نمیداند و میگوید: “باید استراتیژی مشخص برای رشد فرهنگ کتابخوانی روی دست گرفته شود و برای تغییر و انکشاف سیستم کتابخانههای عامه به مشاورین مسلکی ضرورت دیده میشود که در این بخش تخصص داشته باشند.”
وی هم چنان افزود که موسسات خارجی هم کم علاقه هستند و کمتر در بخش فرهنگی همکاری مینمایند.
عدم توجه حکومت در قسمت سرمایه گذاری برای فرهنگ سازی و فرهنگ کتاب خوانی، عدم شوق و علاقه دانشجویان و مردم برای مطالعه و تحقیق، عدم موجودیت فرهنگ ترجمه و مراکز تحقیقاتی، بیسوادی، فقر، بحرانهای اجتماعی و… همه دست به دست هم داده تا جامعه افغانستان در قسمت فرهنگ کتابخوانی شاهد یکنوع کرختی و ضعف باشد.
Â
این گزارش در همکاری با موسسه اجتماعی – فرهنگی تساوی تهیه شده است.
